Pramāṇa · Search · About · API

Lakshanamala 2.1-2.23

Lakṣaṇamālā 2.1-2.23

Language
Sanskrit

2.1-2.23

“vyāptigrahaṇaviṣayo dṛṣṭāntaḥ, sa dvividhaḥ sādharmyavaidharmyābhyām, sādhanadharmaprayuktasādhyadharmavān dharmī sādharmyadṛṣṭāntaḥ, sādhyadharmanivṛttiprayuktasādhanadharmanivṛttimān vaidharmyadṛṣṭāntaḥ, etenaivādṛṣṭāntāḥ tadābhāsāśca nirākṛtāḥ”
"prāmāṇiko'yamitikṛtvā'bhyupagato'rthaḥ siddhāntaḥ | sa caturvidha- parisaṃkhyānāt, tatra vacanato dvividhaḥ, sarvatantrābhyupagato vacanataḥ sarvatantrasiddhānta ityekaḥ
niyatanantrābhyupagato vacanataḥ pratitantrasiddhānta iti dvitīyaḥ | arthato'pi dve dhā,
tantrānumeyānuṣaktasiddhiradhikaraṇasiddhāntaḥ | paratantroktaḥ svatantre cāniṣiddho'bhyupagamasiddhāntaḥ"
"nāntarīyakapratipādakavākyaikadeśā avayavāḥ | te pañca parisaṅkhyānāt
tatra sādhyanirdeśaḥ pratijñeti sugamaṃ sūtram | sādhanatvābhivyañjaka vibhaktyantaṃ liṅgavacanaṃ
hetuḥ | dhūma ityādirūpasya nirākaraṇāya prathamaṃ padam, vyāptivacanasya hetutvanirākaraṇāya dvitīyaṃ padam, sa dvividhaḥ sādharmyavaidharmyābhyām, viśiṣṭamanvayiliṅgavacanaṃ
sādharmyahetuḥ | viśiṣṭaṃ kevalavyatirekiliṅgavacanaṃ vaidharmyahetuḥ | vyāptipradarśanapurassaraṃ
samyagdṛṣṭāntavacanamudāharaṇam | vyāptipradarśaneti anupradarśitavyāptikasya ghaṭavaditi
dṛṣṭāntamātrasya nirāsaḥ | tadapi dvividhaṃ dṛṣṭāntabhedāt, sa coktaḥ | dharmiṇiliṅgopasaṃhāra upanayaḥ | sādhyopasaṃhāro nigamanam |"
tarkanirṇayayoḥ krameṇa lakṣaṇe āhaḥ -
“vyāpyāṅgīkāre'niṣṭavyāpakaprasañjanaṃ tarkaḥ| parīkṣāsādhyamarthāvadhāraṇaṃ
nirṇayaḥ
nabāthā, yathā yadi ghaṭatvaṃ ghaṭajanyatvavyāpyaṃ syāt kapālasamavetatvavyāpyaṃ na syāt