Lakshanamala 2.1-2.35
Lakṣaṇamālā 2.1-2.35
- Language
- Sanskrit
2.1-2.35
viśiṣyaiva pratibadhyapratibandhakabhāvaḥ, ekaikapapāmarśasattve, dvitīyakoṭibhānapratibandhādeva
dvitīyakoṭibhānāsambhavānna saṃśayatvamiti ratnakośakṛnmate satpratipakṣasya saṃśayākārānumitijanakatvameva dūṣakatābījamiti | navyanaiyāyikamate sādhyābhāvavyāpyavān
pakṣaḥ satpratipakṣaḥ, sa ca nitya eva doṣaḥ, tasyānumitipratibandhaeva phalam, yathā
hrado vahnimān dhūmādityādau vahnyabhāvavyāpyajalavān hrado doṣaḥ, tajjñānasya
bādhasyeva laukikasannikarṣījanyadoṣaviśeṣājanyatadvattābuddhimprati anāhāryyāprāmāṇya
jñānānāskanditatadabhāvavyāpyavattā niścayatvena pratibandhakatvan, yadyapi yatra ye doṣāstadvyāpyā api tatraivāntarbhūtā itibādhavyāpyaḥ satpratipakṣo'pi bādha evāntarbhavitumarhati, anyathā vyabhicārāsiddhyādivyāpyabattā niścayānāṃ vyādhyādijñānapratibandhakatvena hetvābhāsasāmānyalalakṣaṇākrāntatayā tadviṣayāṇāṃ vyabhicāravyāpyādīnāṃ vyabhicāra-doṣāvatantarbhūtānāṃ hetvābhāsāntaratvena hetvābhāsādhikyaṃ syāt, tathāpi teṣāṃ svatantrecchena viyogaparyyanuyogānarheṇānṛpādamuninā hetvābhāsamadhye pṛthaktayā'parigaṇitatvena satpratipakṣasya pṛthaktayā parigaṇitatatvenetthamupayeta iti
sādhyasamaṃ lakṣayatiḥ —
“asiddhaḥ sādhyasana iti”
sādhanīyattvena sādhyena vahnyādinā'viśiṣṭo hetuḥ sādhyasamaḥ, ataevāsiddha
ityucyate tasya traividhyamupadarśayatiḥ — sa cāvidyamānapakṣaḥ, pakṣe'vidyamānaḥ, avidyamānavyāptika iti tridheti, avidyamāno'siddhaḥ pakṣo yasya hetoḥ so'vidyamānapakṣaḥ