Verses on Sāṃkhya 1.3
Suvarṇasaptati 1.3
- Language
- Sanskrit
1.3
Ch: mūlaprakṛtiravikṛtiḥ mahadādyāḥ prakṛtayo vikṛtayaśca | ṣoḍaśako vikāra eva puruṣo na prakṛtiḥ vikṛtirvā || mūlaprakṛtiḥ sarvajananī | anyasmādanutpattermūlaprakṛtiriti vyapadiśyate | mūlaprakṛtirmahadādīnāṃ janakatvānmūleti nāma labhate | avikṛtiḥ anyasmādanutpatteḥ | mahānahaṅkāraḥ pañca tanmātrāṇi, etāni sapta prakṛtayo vikṛtayaśca | mahān mūlaprakṛtita utpanna iti vikṛtiḥ | ahaṅkāraṃ janayatīti prakṛtiḥ | ahaṅkāro mahata utpanna iti vikṛtiḥ | pañca tanmātrāṇi¹ janayatīti prakṛtiḥ | pañca tanmātrāṇi ahaṅkārādutpannāni iti vikṛtayaḥ | mahābhūtāni ²indriyāṇi ca utpādayantīti prakṛtayaḥ | [tatra] śabdatanmātramākāśaṃ śrotrendriyañca janayatīti prakṛtiḥ yāvadgandhatanmātraṃ pṛthivīṃ ghrāṇendriyañca janayatīti | evaṃ saptāpi prakṛtayo vikṛtayaśca | ṣoḍaśako vikāra eveti | ākāśādipañcamahābhūtāni śrotrādipañca [buddhī]ndriyāṇi jihvādipañcakarmendriyāṇi manaśca itīme ṣoḍaśa dharmā anyasmādevotpannatvād anyānutpādakatvācca vikāra eva | puruṣo na prakṛtirvikṛtirveti | puruṣo'tra ātmā ucyate | jñānātmakatvāt | sa ātmā notpādako nānyasmādutpannaḥ | pūrvalakṣyādbhinna iti na prakṛtirna vikṛtiḥ |
para āha | ime [vyaktāvyaktajñāḥ] trayaḥ padārthāḥ kena pramāṇena jñāpyante | loke pramāṇaṃ hi [prameya]jñāpanasamartham | yathā tulāhastādīni dīrghaṃ hrasvaṃ guru laghu vā jñāpayanti | uttaramāha |
Linked texts (1)
- Sāṃkhyakārikā — Īśvarakṛṣṇa, Sanskrit