Bhaktimartanda p44
Bhaktimārtaṇḍa p44
- Language
- Sanskrit
p44
prakṛtamanusarāmaḥ|| kīrttanaṃ nāma padavākyānāṃ bhagavati śaktitātparyanirddhārapūrvakamuccāraṇam | evamanyatrāpi bodhyam | ata eva navaratne ācāryavaryāḥ | loke svāsthyaṃ tathā vede haristu na kariṣyati ✻ puṣṭimārgasthito yasmāt sākṣiṇo bhavatā'khilā ityuktavantaḥ | tathaitasya ṭīkāyāṃ prabhucaraṇāḥ | aṅgīkāre lakṣaṇāntaramapyāhuḥ | loka iti | kadācit pravāhavaśāllaukike vāṇijyādau vaidike āśramadharmādāvāsthitau tatra vighna eva mantrāte, na tu tatphalamityarthaḥ | tatra hetuḥ | puṣṭīti | tadvinā svabalenaiva sarvakarttā dyata iti bhāvaḥ | puṣṭimārgāṅgīkāre maryādāṃ na sahata iti jñeyamityuktavanta iti na śaṅkāleśaḥ | tathaiva svarūpacintanaṃ smaraṇam | pādasevanaṃ paricaryā | spaṣṭaṃ vā | arcanaṃ pūjā | vandanaṃ kāyavāṅmanobhiḥ prahvībhāvaḥ | dāsyaṃ karmpārpaṇam | sakhyaṃ tadviśvāsādi | ātmanivedanaṃ dehādisamarpaṇam | yadyapi, bhaktyā saṃjātayā bhaktyeti vākyāt premasādhakatvādatra bhaktipadaprayogo bhāktaḥ, tathāpi bhaktivat phalasādhakatvameteṣāṃ snehāntaḥpātinām | tathāhi— aniyamaḥ sarvāsāmavirodhaḥ śabdānumānābhyāmiti sūtre atharvaṇopaniṣatsyā, paraṃ brahmaitad yo dhārayati rasati bhajati dhyāyate premati śṛṇoti śrāvayatyupadiśatyācarati so'mṛto bhavatīti viṣayavākyamupanyasya tatra dhāraṇādīnāṃ samuditānāmevā'mṛtasādhakatvamuta pratyekamapīti saṃśaye, atra dhāraṇādisādhanakalāpamuktvā phalamucyate iti samuditānāmeva muktisādhakatvam | kiñcopalakṣaṇavidhayā śravaṇādinavavidhabhaktīnāmapyevameva sādhakatvaṃ, na tu pratyekamiti pūrvapakṣe samādhiḥ| aniyama ityādi | samuditānāmeva teṣāṃ phalasādhakatvamiti na niyamaḥ | kutaḥ | sarvāsāmavirodha iti | satpuṇḍarīkanayanamityādyupakramya cintayaṃścetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteriti śrutyā cintanamātrasya tathātvamucyate | pañcapadīṃ japannityādyuktvā, brahma sampadyate brahma sampadyate iti śrutyā kīrttanasya tathātvamucyate | evañca pratyekapakṣa eva sarvāsāṃ śrutīnāmavirodhaḥ syāt | tathāca, paraṃ brahmaitadyo dhārayati rasatītyādiṣu, so'mṛto bhavatītyasya pratyekaṃ sambandho jñeyaḥ | nanu daṇḍo ghaṭakāraṇamityuktāvapi naikasyaiva tajjanakatvamapi tu cakracīvarādibhiḥ sahitasyaiva | prakṛte'pyekasyoktā kāraṇatānyeṣāmapi saṅgrāhiketi samuditānāmeva sādhakateti cenna | daṇḍādikāraṇatāyāṃḥ pratyakṣeṇāvagamyamānatayā tatra tathātvasambhave'pi prakṛte kāraṇatā śabdagamyeti śrutyuktaiva saraṇiriti | nanūktanyāyaḥ śrutiṣvapi nirṇāyako bhavatviticenna | alaukike'rthe laukikasyāsāmarthyāt | anyathā brahmaṇā manasaiva prajanane niṣekādikamapi kalpyatām | smṛtirapi | kevalena hi bhāvena gopyo gāvaḥ khagā mṛgāḥ ❉ ye'nye mūḍhadhiyo nāgāḥ siddhā māmīyurañjasā | etāvān sāṃkhyayogābhyāṃ svadharmapariniṣṭhayā | janmalābhaḥ paraḥ puṃsāmante nārāyaṇasmṛtiriti | etadevoktaṃ, śabdānupānābhyāmisanena | syādetat | śravaṇakīrtanasmaraṇānāṃ muktivyavahitakṣaṇe yugapadapi sambhavena yatraikasminneva bhakte uktasādhanastomarāmpat tatraikenaiva muktāvitarasādhanatvavodhakaśrutivirodhaḥ | trayāṇāmekatarasyobhayorvā'nyathāsiddhatvam | tatrāpya'niyamāt kimanyathāsiddhamisanirdhāraḥ | tasmānna pratyekaṃ kāraṇatvaṃ yuktisaham | tathā samuditānāmapi mā'stu kāraṇatā | jñāna eva upakṣayasya vaktuṃ śakyatvāt | śrutīnāṃ copacāreṇa netuṃ śakyatvācceti | maivam | premṇā śravaṇamātreṇa parīkṣinmukteḥ smaraṇamātreṇa caidyādimukteḥ kīrtanamātreṇa bhīṣmādimukterdhyānamātreṇa saguṇabhaktamukteśca darśanāt | cintayam̐ścetasā kṛṣṇaṃ mukto bhavati saṃsṛteḥ | pañcapadīṃ japannityāyuktvā brahma sampadyate ityādiśrutibhiścintanamātreṇaiva muktiśrāvaṇācca tṛṇāraṇimaṇinyāyena pṛthageva kāraṇatā | tathāca tārṇāgnitvāvacchinnaṃ prati tṛṇattvena kāraṇatvavat śravaṇajanyamuktitvāvacchinnaṃ prati śravaṇatvena kāraṇatvamiti siddham| tena kiṃ kāraṇatāvacchedakamityapi kucodyaṃ nirastam | yatra tu ekasminniyattaṃ śravaṇādīni muktisādhakāni bhavanti tatra śīghraṃ phalaṃ bhavati, na tu kasyāpyanyathāsiddhatvam | pippalyāpi vāyunivṛttiphalasambhave śuṇṭhīmaricapippalībhiḥ śīghraṃ vāyunivṛttirunubhūyate | na hi tatraikasyāpyanyathāsiddhatvam | tathā sati na virodhaśca
Linked texts (4)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit
- Bhagavadbhaktiratnāvalī — Viṣṇupurī 1609, Sanskrit
- Bhāgavatabhaktiratnāvalī — Viṣṇupurī, Sanskrit