Nayamayukhamalika 2.2.9.p3.1

2.2.9.p3.1

paraprakriyayā paro dūṣaṇīya iti parasiddhaṃ pakṣādikaṃ parigṛhya idamanumānamukatm| yadvā parānumānasya pratikūlatarkarūpaṃ dūṣaṇānumānamuktam| yadi pradhānaṃ acetanatvesati cetanānadhiṣṭhitaṃ syāt, jagadracanāyāmasamarthaṃ syāt| athavā hetorviśeṣyāṃśasya sādhye pratiyogiviśeṣaṇatayā'nvayaḥ, tataśca pradhānaṃ na cetanānadhiṣṭhitaṃ kāryajanakaṃ, acetanatvāt ghaṭagṛhādijanakamṛddārvādivacadityanumānaśarīram| nacānumānika pradhānānabhyupagamādāśrayasiddhiḥ| mahadādikaṃ saprakṛtikaṃ kāryatvādghavaṭadityanumānasya virodhābhāvena siddhānte'bhyupagantuṃ śakyatvāt, sādhye svātaṃtryāpraveśāt, tasyeśvarapārataṃtryamātre śrutyapekṣaṇāt| nanu acetanasya cetanādhiṣṭhitasyaiva pravṛttiriti na niyamaḥ, vṛtsavṛdhyarthaṃ dhenugatasya kṣīrasya svayameva prasravadarśanāt| sasyavṛdhyarthaṃ vāridamuktasya jalasya svayameva nissaraṇadarśanāt| evaṃ puruṣasya bhogāpavargārthaṃ cetanānadhiṣṭhitasyāpi pradhānasya pravṛttisambhavāditi cenna| kṣīrajalayorapyacetanatvāccetanādhiṣṭhānābhāve pravṛttyasambhavataulyena pakṣa iva pakṣataulye'pi vyabhicārābhāvāt| etena dhenvādyupayuktatṛṇādeḥ kṣīrādibhāvāpattirapi vyākhyātā| tatrāpi cetanādhiṣṭhānāvaśyambhāvena pakṣataulyāt| anyathā cetanaviśeṣasaṅkalpasya niyāmakasyābhāve anaḍuhādyupayuktasyāpi tṛṇādeḥ kṣīrādibhāvaprasaṅgāt| na ca dhainavajāḍharāgnisaṃyoge kaścitpāke viśeṣaḥ| agnisaṃyogamātrasya pākahetutvāt, tasya anaḍuhādijaṭharasaṃyoge'pyaviśeṣāt| pācakasaṅkalpaviśeṣāt pākaviśeṣastu loke dṛṣṭaḥ|