Pramāṇa · Search · About · API

Nayamayukhamalika 2.2.9.p3.2

Nayamayūkhamālikā 2.2.9.p3.2

Language
Sanskrit

2.2.9.p3.2

nanu aprayojakamidaṃ cetanādhiṣṭhānānumānaṃ, yathā pravṛttiśaktiyukto'ndhaḥ dṛkchaktiyuktapaṃgusannidhānātpravartate, yathā ca ayaskānmaṇisannidhānādayaḥ pravartate, tathā caitanyavapuṣaḥ puruṣasya sannidhānāt pradhānasya pravṛttyupapatteriti cet, evaṃ dṛṣṭāntopādāne'pi pradhānasya pravṛttyasambhavarūpadoṣastadavasthaḥ| asti he paṃgorgamanaśaktivikalasya aṃdhenohyamānasya svayaṃ mārgadarśanaṃ, voḍhāramandhaṃ prati tadupadeśa iti ca vyāpāraḥ| puruṣasya tu niṣkriyasya na tādṛśaḥ kaścidvyāpāraḥ| ayaḥ pravṛttāvapi cetanādhiṣṭhānāvaśyambhāvānnavyabhicāro'pi| tasmānnirdoṣaṃ dūṣaṇānumānam| sāṃkhyānumānameva ca pratikūlatarkaparāhatam| puruṣasannidhānamātreṇa pradhānasya pariṇāmitve sargavyatirekaḥ pralayaḥ kadā'pi na syāt, nityasya puruṣasannidhānasya sarvadā'pyaviśiṣṭatvāditi| tasmādadhiṣṭhāturīśvarasyaiva saṅkalpaviśeṣāssargapraḷayaniyāmakā ityubhyupeyam| na ca dharmādharmāveva tanniyāmakau syātāmiti vācyam| dharmādharmayoḥ puramapuruṣārādhanatadviparyayarūpatayaiva sakalaśrutiprasiddhayostadanabhyupagatāvātmalābhābhāvāt| yadi ca guṇānāṃ kadācitsāmyenāvasthānamabhyupetya tadā guṇānāmutkarṣānibandhanāṅāgāṅgibhāvābhāvāt tannimittā jagatprasūtirnīstīti praḷayāvasthāyāṃ sāmyenāvasthitānāṃ guṇānāṃ kṣobhakapuruṣavyāpārabhāvena svayameva vaiṣamyāvasthāṃ prāptumakṣamāṇāmaṅgāṅgibhāvānupapatteḥ kadācidapi jagatsargo na syāt|