Nayamayukhamalika 2.2.9.p3.3
Nayamayūkhamālikā 2.2.9.p3.3
- Language
- Sanskrit
2.2.9.p3.3
yadi sukhaduḥkhamohātmakavaiṣamyāvasthaṃ jagat dṛṣṭvā yathākāryaṃ vaiṣamyāvasthāpannameva triguṇamanumīyate, tadā dharmigrāhakamānasiddhāyā vaiṣamyāvasthāyāssadāvṛttessadāsarga eva syāt| yadyucyeta triguṇaṃ na vaiṣamyāvasthaṃ nāpi sāmyāvasthamanumīyate, yena sadā sargaḥ pralayo vā syāt| kiṃ tu anādisṛṣṭipralayapravāhamūladvividhasaṃskārānuvṛttisadbhāvāttattatsaṃskārodbodhānasārataḥ sāmyavaiṣamyabhāgubhayasvabhāvamanumīyata iti| naitadapi yuktam| andhasya mārgopadeśakapuṃgusannidhānāt mārgajñātṛtvavat pradhānasya nirvyāpārapuruṣasannidhānāt cicchāyāpattyā jñātṛtvāsambhavasya uktatvāt, tadasambhavecācetanasya cetanādhiṣṭhānaṃ binā pravṛttyayogāt| kiṃ ca pradhānābhyupagame yadi prayojanaṃ kiṃcitsyāt tadā yatākathaṃcidabhyupagacchema| na kimapi prayojanamasti| puruṣasya bhogāpavargau hi prayojanamitīṣyate| bhogaśca sukhaduḥkhānubhavarūpaḥ pradhānapariṇāmarūpāyā buddherdharmaḥ| puruṣasya tu buddhicchāyāpattyā tadaikyamivāpannasya taddarśanaṃ bhogaḥ| tena tasya vevekāgrahāt ādhyāsikaṃ bhoktṛtvaṃ, bhoktṛtvādhyāsasya tadvivekakhyātyā nivṛttirmokṣa iti sāṃkhyairiṣyate| na ca nirvikāracaitanyamātravapuṣaḥ puruṣasya savikārabudhyaikyābhimānaḥ tadīyabhogadarśanaṃ tadvivekānundhānaṃ vā sambhavati| nanu sāṃkhyaireva budhyādiṣvacetaneṣvasambhāvitābhyāṃ bhoktṛtvamokṣopāyaśravaṇādipravṛttibhyāṃ budhyādyatirikto bhoktā śravaṇādipravṛttimāṃśca puruṣassādhitaḥ ’puruṣo'sti bhoktṛbhāvātkaivalyārthapravṛtte’śceti|