Dvadasharanayacakra 1.105
Nyāyāgamānusāriṇī 1.105
- Language
- Sanskrit
1.105
syānmatam--lokadarśanamapramāṇam, avyutpannalokapratyakṣavyabhicārāt, mṛgatṛṣṇikādiṣviveti . atrocyate--tathā sati pratyakṣasya apramāṇīkaraṇaṃ pramāṇajyeṣṭhasya . mā ca maṃsthāḥ--mṛgatṛṣṇikādipratyakṣajñānavyabhicārāt sarvaṃ pratyakṣaṃ vyabhicaratīti . kiṃ tarhi ? anupahatendriyamanaḥpratyakṣaṃ yat tanna vyabhicaratīti gṛhyatām . tādṛśā ca pratyakṣeṇa loke ghaṭapaṭādiryathāsau yena prakāreṇa yena svarūpeṇa vyavasthitastathā gṛhyata eva svasthendriyamānasaiḥ, tatra tādṛśe'rthe punarvacanam idamevaṃ naivaṃ vetinaivaṃ ceti, pratyakṣaprasiddherbādhakamāpadyate yadi tad vacanaṃ pramāṇaṃ syāt . na punastat pramāṇam, tayā prasiddhyā svayameva bādhyamānatvāt . prasiddhārthaṃ vacanaṃ na niyamādanuvādād vā anyatra pramāṇaṃ syādityato jñāpakamāha --anuvādādibhāvābhāve yaḥ siddhe sati ārambho niyamārthaḥ sa iti paribhāṣāyā loke dṛṣṭatvāt, lokavyavahārānuvādi vyākaraṇādiśāstramapi lokata eveti kṛtvā . kīdṛk punastad vacanam ? ityata āha --na yathedaṃ lokena gṛhyata iti . itiśabdaḥ pradarśane, idaṃ tadvacanaṃ prasiddherbādhakābhimatamiti pradarśyate . katham ? neti pratiṣedhe, yena prakāreṇa yathā, yathā mṛtpiṇḍadaṇḍacakrasūtrodakakulālaparispandanirvṛtto ghaṭaḥ pṛthukukṣyādisvarūpa udakādyāharaṇasamartha iti lokena cakṣurādibhirgṛhyate nāyamevaṃsvabhāvaḥ . kiṃ tarhi ? yathāhaṃ bruve sarvasarvātmakatvāt paṭakaṭarathādirūpo'pi, guṇakarmasāmānyaviśeṣasamavāyāśrayaḥ paramāṇvādyasmadatyantāparokṣapārthivadravyārabdhastadvyatirikto'vayavī, rathāṅgādivad buddhyā vibhajyamāno vibhajyamāno na paramāṇuṣu na rūpādiṣu na buddhimātre vā tiṣṭhati nirupākhyatvāditi vā, tathā tathā bhavatīti . śāstravidvacanaṃ mā bhūdanarthakamiti prasiddherbādhakamāpadyate iti nyāyyamucyate . yathoktam— pramāṇāni pravartante viṣaye sarvavādinām . saṃjñābhiprāyabhedāttu vivadante tapasvinaḥ .. siddha॰ dvā॰ 20 . 4 iti . tasmādapramāṇaṃ pratyakṣaviruddhatvācchāstrakāravacanam .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit