Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.147

Nyāyāgamānusāriṇī 1.147

Language
Sanskrit

1.147

kiñcānyat--tadatadviṣayavṛttatāpi na nīlarūpādestajjñānasya vopapadyate . kiṃ kāraṇam ? sadasatoḥ sambandhābhāvāt, ghaṭakhapuṣpavat . tata upacaritameva tadatadviṣayavṛttatvamapīti tatpradarśanārthamāha --prajñaptiparamārthasthitasañcayaparamāṇuparigrahābhedātmakatvāt . prajñaptisan sañcayaḥ, paramārthasantastu tathāsthitāḥ paramāṇavaḥ, teṣāṃ parigrahaḥ sadasadabhedātmakaḥ, tasmāt sadasatparigrahābhedātmakatvāt tadatadviṣayavṛttatā . sā ca sarvathā sādhāraṇārthatā, sarvathā eteṣvanantarokteṣu hetuṣu . tato mūlahetuḥ kalpanātmakatvāt iti sa evaitaiḥ sādhitaḥ, tasmānna tat pratyakṣaṃ na cānumānavadasaṅkīrṇasvaviṣayamityetadarthabhāvanārthāḥ punasta eva hetavo vyāpāritāḥ pratyekamapi pūrvavadetasminnarthe yojyāḥ . itaśca tajjñānamapratyakṣam, apratyayapratyayātmakatvāt, śabdāśrāvaṇatvapratyayavaditi . pratyayaḥ kāraṇaṃ heturityarthaḥ, na pratyayo'syeti apratyayaḥ, nāṇuṣu na sañcaye pratyayatā tathāpratipattiṃ prati . anumānajñānamapi ca tanna pratipūryate sambaddhagṛhītasyānyathāpratipatteḥ, viruddhādijñānavat . tiṣṭhatu tāvat pratyakṣavidhividhānābhyupagamena svalakṣaṇamātraviṣayapratyakṣatvasya ko'sau ? pratyayaḥ, pratyayo vijñānam, dvitīyasya pratyayaśabdasya vijñānārthatvāt, akāraṇajñānatvādityuktaṃ bhavati . kathaṃ punarakāraṇaṃ tajjñānam ? saṃvṛtyatīndriyatvābhyāṃ yasmānnāṇuṣu na sañcaye pratyayatā tathāpratipattiṃ prati, dravyasatāmaviṣayatvāt tasya, dravyasanto hi paramāṇavo'tīndriyatvādeva na pratyakṣajñānahetavaḥ; tathā nīlatvādayaḥ saṃvṛtisantaḥ, tatsañcayo'sattvādeva akāraṇam . tasmādubhayathāpi apratyayaḥ sa pratyayaḥ nīlaṃ rūpam iti . ko dṛṣṭāntaḥ ? yathā aśrāvaṇaḥ śabdaḥ iti pratyayo'pratyayo'pratyakṣaṃ ca tathedamapīti .

Linked texts (1)