Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.149

Nyāyāgamānusāriṇī 1.149

Language
Sanskrit

1.149

athavā tiṣṭhatu tāvadityādi yāvat pratyakṣaviṣayatvābhyupagamavirodha iti . sthitaṃ tāvadastu vidūrasthena āgamenābhyupagatena pratyakṣaviṣayatvasya virodha ityetat . idamevāsmin prakaraṇe yadudāhṛtaṃ pūrvaṃ cakṣurvijñānasamaṅgī ityādi tadeva na ghaṭata iti vākyārthaḥ . pratyakṣasya vidhiḥ pratyakṣasya janma, tasya vidhānaṃ vyākhyānam --sañcitālambanāḥ pañca vijñānakāyāḥ abhi॰ pi॰ iti, sa eva abhyupagamaḥ pratyakṣavidhividhānābhyupagamaḥ . svalakṣaṇamātraviṣayapratyakṣatvameva, svalakṣaṇamātraṃ viṣayo yasya tat svalakṣaṇamātraviṣayam, kiṃ tat ? pratyakṣam, tasya bhāvaḥ svalakṣaṇamātraviṣayapratyakṣatvam, tasya pratyakṣavidhi- virodhaḥ pratyakṣaviṣayatvābhyupagamavirodhaḥ . cakṣurvijñānasamaṅginīlavijñānam ityetadeva tu na ghaṭate pratyakṣalakṣaṇodāharaṇam . evaṃ te sañcayasya rūpamātratvāt tadgrahaṇe tatpratyakṣatvāt sañcitālambanakalpanāvaiyarthyādatanmātratve saṃvṛtisattvādarūpatvācca cakṣurnaiva cakṣuḥ syāt, ubhayathāpi rūpāgrāhitvāt, ghaṭādivat . vidhānābhyupagamena virodhaḥ samanantaragranthopapādito'sau sthita eva . cakṣurvijñānasamaṅginīlavijñānamityetadeva tu na ghaṭate . tuśabdo viśeṣaṇe, kiṃ viśinaṣṭi ? pūrvasmāllakṣaṇavākyādāgamasyāsyāśuddhataratāṃ viśinaṣṭi . cakṣuṣaḥ cakṣuṣi cakṣuṣā vā viśiṣṭaṃ jñānaṃ vijñānamasādhāraṇaviṣayam, tat samaṅgati samanvetīti cakṣurvijñānasamaṅgī, kaḥ ? santānaḥ, vijñānasya tadarthaikagamanāt taddvāreṇa tatsantāno'pi samaṅgatītyucyate . tatsamaṅgino nīlavijñānam . tadeva pratyakṣaṃ kalpanāpoḍhamanirdeśyaṃ svalakṣaṇaviṣayam ityādi vacanaṃ tena lakṣitasya udāharaṇam idaṃ tat iti pratyakṣīkaraṇaṃ pradarśanam, yathā vṛddhirādaic pā॰ 1 . 1 . 1 ityupalakṣitasya āśvalāyanaḥ ityudāharaṇam .

Linked texts (1)