Dvadasharanayacakra 1.160
Nyāyāgamānusāriṇī 1.160
- Language
- Sanskrit
1.160
bhāvanā tvasyetyādi . uktopapattibalādeva tvaduktā bhāvanā na ghaṭate --arthe'rthasaṃjñī, na tvarthe dharmasaṃjñī abhi॰ pi॰ iti . kathaṃ tarhi ghaṭate ? ityatrāha --bhāvanā tvasya anarthe'rthasaṃjñī, na ca kadācit kaścidapyarthe dharmasaṃjñīti . tadvyācaṣṭe --anarthe saṃvṛtisati samudāye . anartho hi saṃvṛtisattvāt samudāyaḥ, tadagrahe tadbuddhyabhāvāt, yathoktaṃ yasmin bhinne na tadbuddhiḥ abhi॰ ko॰ 6 . 4 iti ślokaḥ, paṅktyādivat . iti tvanmatenaiva tasminnasallakṣaṇe samudāye dravyasannīlasaṃjñī paramārthasatparamāṇunīlasaṃjñī, teṣāmevārthatvāt . anarthe'rthasaṃjñī ityetasmādbhāvanāvākyādarthākṣiptametallabhyate --na tvarthe'rthasaṃjñīti . tadvyācaṣṭe --na tvartha eva dravyasati paramāṇunīle eva arthasaṃjñī bhavati . kasmāt ? tasyārthasyātīndriyatvādityetat kāraṇaṃ puṣkalamastyasminnasmatkalpitabhāvanāvākya iti darśayati . yadyevamarthe dharmasaṃjñī bhavatu, netyucyate, na ca kadācit kaścidapyarthe dharmasaṃjñī . kadāciditi samudāyasyaivendriyaviṣayatvāt tadgrahaṇakāle itarakāle vā na dharmasaṃjñyapyarthe bhavitumarhati . athavā pratyakṣakāle'numānakāle vā . kiṃ kāraṇam ? atīndriyatvāt, atyantaṃ sarvakālaṃ kadācit ityasya vyākhyānam, agrāhyatvāt . kasya ? paramāṇunīlādeḥ . tato'rthādetadapyāpannam --anartha eva dharmasaṃjñīti . tadvyācaṣṭe --anartha evāsati nāmādidharmasaṃjñyapi . kiṃ kāraṇam ? sañcayasya nāmādīnāṃ ca kalpanātmakatvādanarthe'narthasaṃjñīti yāvat, kalpanātmake sañcaye'narthe'narthakalpanātmakaśabdādidharmasaṃjñī . kasmāt ? kalpanāpohāsambhavāt samudāye samudāyāśrayanāmādiṣu vā, nāmajātyādiyojanā ca kalpanā, tadapohastasya jñānasya kalpitasamudāyatannāmādiviṣayasya na sambhavatyeva . tasmādasmaduktaiṣā bhāvanā ghaṭate . athavā tvadīyairevākṣaraireṣo'rtho bhāvyate --arthe'rthasaṃjñī na, arthe nīlādau paramārthasatyarthasaṃjñī na bhavatyatīndriyatvāt tasya . tuśabdo viśeṣaṇe, arthe dharmasaṃjñī na iti vartate, yastāvadartha evārthasaṃjñī na bhavatīti sa kuto'rthe dharmasaṃjñī bhavati ? iti viśeṣastuśabdāt . arthāpattyā pūrvavadanarthe'rthasaṃjñī tasminneva ca dharmasaṃjñīti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit