Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.180

Nyāyāgamānusāriṇī 1.180

Language
Sanskrit

1.180

atrottaramucyate --ayamasamādhireva . kutaḥ ? arthasyāsya jaratkuṭīravadāroṭanākṣamatvāt tvadvākyajanitasya prākcoditadoṣasyāyaṃ samādhirapyasamādhireva, aṅgīkṛtārthavināśitvāt, śabdakṛtakatvābhivyaktisthāpanārthapravṛttavaiśeṣikavat . vaiśeṣikasyeva vaiśeṣikavat, acākṣuṣapratyakṣasya guṇasya sato'pavargaḥ karmabhiḥ sādharmyam, sato liṅgābhāvātvai॰ sū॰ 2 . 2 . 25--26 kāryatvāt ityādibhiranityatvaṃ vaiśeṣikatvāt siddhaṃ kṛtakatvaṃ ca, tasyābhivyaktisthāpanārthaṃ pravṛttasya vaiśeṣikasyevāṅgīkṛtārthanāśitvamevam anekārthajanyatvāt svārthe sāmānyagocaram ityarthavacanayordoṣaḥ . tadvyācaṣṭe, kutastatsādharmya- miti cet, ucyate --svaviṣayatāṃ pratijñāya tadatadviṣayatayā tadatadabhūtasāmānyagocaropasaṃhārāt . sa cāsaśca viṣayo'sya sa tadatadviṣayaḥ, tadbhāvastadatadviṣayatā . tadatadabhūtaṃ sāmānyam, tad gocaro'sya viṣaya upasaṃhārasya, tasmādupasaṃhārāt . sa cānyaśca viṣayaḥ sāmānyasyeti tadanyataratraiva na pravartate ekataratrādṛṣṭatvāt, tvanmatenaiva pratisvaṃ niyatatvādbhāvānāṃ naikarūpamapi tanna ca tatra vṛttaṃ na cāto'nyatra . tatrāvṛttatvāt tanna bhavati, atatrāvṛttatvādatanna bhavati . tatastadatadabhūtaṃ sāmānyaṃ gocaro'syopasaṃhārasya yaḥ sa tadatadviṣayatayā tvayedānīṃ kriyate . tasmāt tadatadviṣayatayā tadatadabhūtasāmānyagocaropasaṃhārādaṅgīkṛtapratyakṣavināśa ityata āha --nanvata eva na tat pratyakṣaṃ svārthe sāmānyagocaratvādanumānavat . svārthe iti svaviṣaye svagrāhye vastuni, yat svagrāhye vastuni sāmānyagocaraṃ tajjñānamapratyakṣaṃ dṛṣṭaṃ yathānumānamiti . anumānamapi vā neti, nānumānamapi tat syāt, svārthe sāmānyagocaratvāt, pratyakṣavat .

Linked texts (1)