Dvadasharanayacakra 1.182
Nyāyāgamānusāriṇī 1.182
- Language
- Sanskrit
1.182
mā maṃsthāḥ--naitadevaṃ bhavatīti, uktaṃ hi pramāṇasaṅkhyānirūpaṇe tvayaiva--pratyakṣamanumānañca pramāṇe ityādi . pramāṇadvitvaṃ niyamyate, prameyadvitvāt, parimeyadvitvaniyataprasthatulādiparimāṇadvitvavat . taddarśayati — yasmāllakṣaṇadvayaṃ prameyam . syānmatam--prameyāntaraṃ svasāmānyadvirūpalakṣaṇam, tadapekṣayā pramāṇāntaraṃ syāditi . tannivāraṇārthamāha --na hi svasāmānyalakṣaṇābhyāmanyat prameyamasti, pratyakṣānumānābhyāmagrahaṇāt, kharaviṣāṇavat . syānmatam--tatraiva viṣayadvaye vikalpasamuccayāṅgāṅgibhāvaiḥ pratyakṣānumānāgamādīnāṃ pramāṇānāṃ vṛttirbhaviṣyatīti, tanna bhavati, yasmāt svalakṣaṇaviṣayaniyataṃ pratyakṣaṃ sāmānyalakṣaṇaviṣayaniyatamanumānamityuktam . kathaṃ punarlakṣaṇaśabdo'rthaparyāyaḥ ? aryate gamyata ityarthaḥ . tathā lakṣyata iti lakṣaṇaṃ karmasādhanatvāllakṣaṇaśabdasya . tacca lakṣaṇaṃ vastu svabhāvaḥ svarūpamarthaḥ prameyamiti paryāyāḥ . tat punardvirūpaṃ paricchedyaṃ dvābhyāṃ pramāṇābhyāṃ paricchedyatvāt, pramāṇaṃ paricchedakaṃ prameyaṃ paricchedyamityarthaḥ . niyatamanumānam pra॰ samu॰ vṛ॰ 1 . 2 . prameyādhigamanimittaṃ hi pramāṇam . na caitadadṛṣṭārtham . na ca pramāṇayorviṣayasaṅkara ityadhigamyasya dvitvāt tadadhigamanimittaṃ dvirūpamityevaṃ vyavasthāpite sāmānyagocaravyāvṛttārthena svārthena bhavitavyam . tataḥ svārthe sāmānyagocaram ityetad virudhyate . sāmānye svaviṣaye pratyakṣaṃ jñānamutpadyate iti cet, sāmānyameva svaviṣayaḥ, svalakṣaṇaṃ nāsti . ato lakṣaṇadvayābhāvāt prameyapramāṇadvitvāvadhāraṇakalpanā vyarthā, pramāṇayorvā viṣayasaṅkaraḥ prāptaḥ . pratyakṣamapi vānumānabheda eva syāt, anekārthajanitasāmānyagocararūpādiprakāraparigrahāt, dhūmabalākāliṅga- yasmālloke dṛṣṭaṃ prameyādhigamanimittaṃ pramāṇam, hiśabdasya hetvarthatvāt, prameyādhigamanimittaṃ hi pramāṇamiti . na caitat agnihotraṃ juhuyāt svargakāmaḥ, dānaṃ dadyāddharmakāmaḥ ityevamādyāgamavadadṛṣṭārtham, pratyakṣadṛṣṭārthamevaitadupalambhakatvādupalabhyasya dvividhasya dṛṣṭatvāt . na ca pramāṇayorviṣayasaṅkara iti prāguktayuktikāṃ viviktaviṣayatāṃ darśayati . itiśabdaḥ pradarśane, etāvānatra saṅkṣepeṇārthaḥ, tadvistaro'paro grantha iti sūcayati .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit