Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.217

Nyāyāgamānusāriṇī 1.217

Language
Sanskrit

1.217

anayaiva ca diśā svavacanavyapekṣaivākṣepo draṣṭavya iti vākyaśeṣaḥ . eṣo'tideśaḥ kasya cet, aviśeṣaikāntavādino'pi . apiśabdādanantaroktasya viśeṣavādino'sambhavāt ubhayavādino'pi . tatra yad viśeṣavādinaḥ prāguktaṃ doṣajātaṃ kalpanāpoḍhaṃ pratyakṣam icchataḥ kalpanātmakatvameva hetuparamparayā''pādya apratyakṣatvam, anumānatvam, ubhayaikyam, saṅkaraḥ, abhāvaḥ, nirdeśyatvam, asvalakṣaṇatā ca, kārakajñāpakāviśeṣāpādanādabhidhānārthavyapadeśyatā ca paścācca kalpanāpoḍhatāmabhyupetyāpi svasāmānyayorlakṣaṇayorabhāvāccakṣuṣo rūpasya tadvijñānasya cābhāvaḥ ityādi lakṣaṇavākyamuddiśya tadidānīmutkrameṇa vācyamiti taddiśaṃ darśayati --sarvasarvātmakatāyāmityādinā yāvadanakṣamiti . evaṃ hi lakṣaṇadūṣaṇātideśaḥ--sarvaṃ sarvātmakam ityaviśeṣamicchataḥ sāṅkhyasyāpi sarvātmakasyaikasya vastuno rūparasādibhedena śrotrādibhedena ca vikalpayitumaśakyatvād viśeṣaikāntavādina iva nirvikalpaparamārthaparamāṇumātra- sādharmyādavikalpakatvam . avikalpakatvād yathā pūrvaṃ pratyakṣalakṣaṇodāharaṇavākye doṣāḥ cakṣurnaiva cakṣuḥ, rūpaṃ naiva rūpam, vijñānaṃ naiva vijñānam ityādayastathā śrotrādivṛttiḥ pratyakṣaṃ śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇānāṃ manasā'dhiṣṭhitā vṛttiḥ śabdasparśarūparasagandheṣu yathākramaṃ grahaṇe vartamānā pramāṇaṃ pratyakṣamiti bruvataḥ sarvasarvātmakatve nirvikalpatvādvibhāgābhāvāt kiṃ śrotraṃ yat tvagādibhyo vibhaktam ? kimaśrotraṃ tvagādi yacchrotrādvibhaktam ? yaccoktaṃ śrotrādi iti, tatra ka ādiḥ sarvātmakaikavastutve kiṃ śrotram ? kimaśrotram ? ka ādiḥ ? ko'nādiḥ ? kā vṛttiḥ ? kā vā'vṛttiḥ ? kiṃ prati ? kimaprati ? kimakṣam ? kimanakṣamityādi ? loke śāstre ca hi vastusvatattvasākṣātpratipattiḥ pratyakṣam . tattu tvanmatavanna tvevaṃlakṣaṇam pratyakṣam, nirvikalpatvāsiddheḥ kalpanātmakatvādibhyo bhrāntyādivat . sañcitālambanasthāna uktavad rūpāderekasyāsarvasyālambanasyāsañcitavad ghaṭa- prathamadvitīyādyanyonyāpekṣavibhāgābhāvāt ? ko'nādirmadhyo'nto vā ? kā vṛttisteṣāṃ śrotrādīnāṃ pūrvamapravṛttānāṃ paścādvṛttiḥ kālabhedenāvasthāntaratvena ca viśiṣṭā ? kā vā'vṛttirvṛttyuparamalakṣaṇā vibhāgābhāvādeva ? kiṃ prati, katamo'nyo bhāvo yamapekṣya taṃ pratyakṣamityucyate ? napuṃsakaliṅgasyāvyaktaguṇasandehaviṣayatvāt kiṃ prati iti praśnaḥ . kimaprati, sarvasarvātmakaikatve kaiḥ kiṃ nāpekṣyate ? kimakṣamindriyaṃ yad viṣayavyatiriktaṃ śrotrādi parasparavyatiriktaṃ vā ? kimanakṣamindriyavyatiriktaṃ viṣayo rūpādi parasparato vā ? iti pradarśane, itthaṃ vibhāgābhāvād vibhāgena lakṣaṇapraṇayanaṃ svavacanavyapekṣākṣepadustaravirodham . ādigrahaṇāt kiṃ śabdādi ? kiṃ manaḥ ? kimadhiṣṭheyaṃ kena ? iti .

Linked texts (2)