Dvadasharanayacakra 1.228
Nyāyāgamānusāriṇī 1.228
- Language
- Sanskrit
1.228
tasmādetasmin nayabhaṅge'jñāta eva śabdasyārthaḥ . bhaṅgagrahaṇaṃ bhaṅgāntarasūcanārtham, parasparanirapekṣāṇāṃ bhaṅgānāṃ vṛttermṛṣātvāt tadviparyayāyāḥ satyatvāt teṣāṃ ca vidhiniyamayoreva bhaṅgatvānnayānām . tasmādasminneva nayabhaṅge śabdasyājñāto'rthaḥ, nānyeṣu, teṣvapyanye'nye'rthā iti . etasya darśanasya jñāpakamāha— yathā cāhuḥ--astyarthaḥ sarvaśabdānāmiti ślokaḥ . sattāmātramarthaḥ sarvaśabdānām, ko'pyasyārtho'sti, na nirarthakaḥ śabdaḥ, sa punarartho na nirūpayituṃ śakyaḥ ayamayam iti, etat pratyāyyalakṣaṇam . tatra dṛṣṭānto'pūrvadevatāsvargaśabdānāmarthāḥ, yathā teṣāmatyantāparidṛṣṭatvāt īdṛśo'pūrvaḥ svargo devatā vedṛśī iti na pratipadyāmahe nirūpaṇena tathā gavādiśabdānāmapyarthaistatsamaireva bhavitavyam, na hi gamanagadanagarjanādiṣvarthavyavasthā viśeṣarūpeti kaścidastyarthaḥ ityetāvat pratipattavyam . etasminneva nayabhaṅge sarvāṇi ca padāni vākyārthaḥ . tadyathā--devadatta ! gāmabhyāja śuklāṃ daṇḍena ityatra parasparāvivekena saṅkīrṇarūpāṇi padāni ekārthāni anvayavyatirekābhyāmanugamyamānaṃ sampiṇḍitamevārthaṃ brūyurna pṛthagbhūtam . tasmāt sarvāṇi padāni vākyāya vākyārthaḥ, padānyeva vākyārthaḥ, naikaikaṃ na tadvyatiriktam . yathoktam --arthaikatvādekaṃ vākyaṃ sākāṅkṣaṃ cedvibhāge syāt mīmāṃsāsū॰ 2 . 1 . 46 iti . na tu yathānyaiḥ kalpyate'nyathā— ākhyātaśabdaḥ saṅghāto jātiḥ saṅghātavartinī . eko'navayavaḥ śabdaḥ kramo buddhyanusaṃhṛtiḥ .. padamādyaṃ pṛthak sarvaṃ padaṃ sāpekṣamityapi . vākyaṃ prati matirbhinnā bahudhā nyāyadarśinām .. vākyapa॰ 2 . 1--2 iti, alaukikatvādaśakyaprāptyaphalatvābhyāmeva .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit