Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.44

Nyāyāgamānusāriṇī 1.44

Language
Sanskrit

1.44

kṣetramapi vyākaraṇasiddhāntagatyaiva kṣi nivāsagatyoḥ pā॰ dhā॰ 1407 iti sarvasya siddhaṃ sarvagatinivāsavṛttisvatattvam . gatirvyāptiḥ . nivāsastathāvasthānam . sarvabhāvānāṃ prāptyavasthānopakāreṇa vartata iti tadvṛttisvatattvam . pradeśaracanāviśeṣo hi kṣetram . ekaikabhāvārthasaṅghātasamavasthānātmā, ekaikasya ghaṭapaṭāderbhāvasyārthe pṛthubudhnādirūpeṇa saṃhatya samavasthitasya ātmā svarūpatattvaṃ pradhānamityarthaḥ . kiṃ kāraṇam ? kṣetrābhāve tadabhāvāt kṣetrānugrahādeva tadbhāvāt . yathāsaṅkhyaṃ rūpādi-grīvādyekagamanasamavasthānavyavasthāpitapṛthivyādi-ghaṭādi . yathāsvaprakriyaṃ vaiśeṣikādīnām rūpa-rasa-gandha-sparśavatī pṛthivī vai॰ sū॰ 2 . 1 . 1, śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhātmā pṛthivī, kakkhaṭalakṣaṇā veti . evaṃ ghaṭo'pyavayavī, guṇasamudayamātram, prajñaptisan veti vikalpanāmātram . lokanayena tu ta eva hi rūpagrīvādyavayavā rūpādayo grīvādayaścaikagatayastathā tathā samavasthitāḥ pṛthivyādīn ghaṭādīṃśca vyavasthāpayanti yatra tat kṣetram . kiṃ hi tat pṛthivyāḥ pṛthivītvaṃ rūpādyekagatisamavasthānādanyat, ghaṭasya vā grīvādyekagatisamavasthānādanyad ghaṭatvam ? tasmāt sarvagatinivāsavṛttisvatattvaṃ tat . vyāpi viśvasyetyādi yāvadvispaṃditasya . viśvaṃ saddravyaṃ ca vyāpnoti yugapadayugadbhāvirūpādiśivakādibhāvavispaṃditaṃ pṛthivyabādi ghaṭapaṭādi vipariṇāmajātaṃ cetyarthaḥ .

Linked texts (1)