Dvadasharanayacakra 1.45

1.45

kālo'pītyādi . kālo'pi paraviṣayaṃ sāmānyam . pariṇāmavatī kriyaiva kālaḥ, kalanaṃ kālaḥ, kalāsamūho vā . yathā--māsamāste godohamāsta iti . vartanaṃ bhavanamiti tatparyāyo vartanālakṣaṇo vā dravyātmā . sa ca yugapadayugapatkālasvatattvabhūtapadārthanirūpitavṛttiḥ, pūrvoktarūpādiśivakādipariṇativad vakṣyamāṇāstikāyasalilanirvartyapṛthivī vrīhikaṇaudanādivadvā . tadyathā--yugapadvṛttistāvadanekaprabhedopavarṇyetyādi yāvad yugapadvṛttiḥ . sāṅkhyādiprakriyopavarṇyāsta eva hi dharmādharmākāśapudgalajīvāstikāyāḥ saprabhedāḥ, athavā pṛthivyādaya eva astikāyāḥ vidyamānakāyāḥ, te yatra yugapadvartante sa tadyugapadvṛttiḥ kālaḥ . yatra ca ādāna-dhāraṇetyādi yāvannirvṛttivṛttiṣvayugapadvṛttiriti . yathoktam— ādānīyāstrayo māsāstrayo māsāstu dhāraṇāḥ . pācanīyāstrayo māsāstrayo māsā visarjanāḥ .. iti . ipradānyāḥ pūrva uttaraḥ pūrvottaraśca vāyavaḥ, śeṣāḥ śoṣakāḥ . atrāpi pratiprakriyamādityasantāpāpītasaliladhāraṇa-pācana-nisarjanavat, dhūma-jyotiḥ-salila-marutsaṅghātameghādāna-dhāraṇa-pācananisarjanavat, visrasāpariṇatapudgalavikārābhratvādivadvā, pudgalāvinābhāvād devavaikriyāderapi ādānād dhāraṇam, dhāraṇāt pācanam, pācanānnisarjanam . nisṛṣṭasya salilasya kāryāṇi bhūmidravībhāvavanaspatyoṣadhiprarohapuṣpaphalaprāṇiśarīrāpyāyanādīni . tato'pi kāryāntarāṇyāhārabalavapuḥsthāmādīni ghaṭapaṭādinirvṛttayaścetyādi . nirvṛttayaḥ kāryāṇi, tāsāṃ nirvṛttīnāṃ vṛttiṣvayugapadvṛttiḥ kāla eva, tadupaṣṭambhajanyatvāt teṣāṃ bhāvānāmiti .