Dvadasharanayacakra 1.57
Nyāyāgamānusāriṇī 1.57
- Language
- Sanskrit
1.57
tattvasambandhādṛte'pyabhidhānapratyayayoḥ pravṛttiṃ darśayaṃścāha --tathā hyantareṇetyādi . tattvaṃ hi dravye samavaiti . dravyañca dvidhā--adravyamanekadravyañca . adravye tvākāśādau tattvābhāve'pyuktipratyayāvuktau . anekadravyamārabdhadravyam, tacca samavāyyasamavāyikāraṇairārabhyate . samavāyikāraṇaṃ ghaṭasya kapālāni, asamavāyikāraṇaṃ tatsaṃyogāḥ . āṅ iti ca vidhyupāyamaryādopasaṅgrahārthaḥ . ko vidhiḥ ? svataḥ svātmani ca, ka upāyaḥ ? saṃyogādinimittāntarasahitāni, kā maryādā ? ā antyāvayavidravyāt dravyāṇi dravyāntaramārabhante . vināśo'pi kāraṇavibhāgāt kāraṇavināśādvā . tatracchidrabudhne ghaṭe kāraṇavibhāgādutpanne saṃyogābhāvādārabdhadravyābhāve'pi ghaṭābhidhānapratyayau dṛṣṭau, tathā kuḍyalikhite samavāyyasamavāyikāraṇābhāve śiśūnāṃ ca krīḍanake loṣṭapāṣāṇādau sadbhāvāsadbhāvasthāpanākṛte . bhavedetat --ābhāmātre'pi tu ākāramātre saṃsthānamātre sādṛśyamātra ityarthaḥ, tau coktipratyayau tatra tattvasya ghaṭatvasyopanilayanāt kṛtamikṛtāviti cet, tatra tattvābhāva uktaḥ, satyapi ca tattve'smadiṣṭākāramātroktipratyayau coktau, athāpyābhāmātre tattvopanilayanamiṣyate tvayā tataḥ sthāṇu-mṛgatṛṣṇikayornara-salilatvaprasaṅgaḥ, tatra tadabhidhānapratyayasadbhāvāt tattattvopanilayanācca, ghaṭatvopanilayanād ghaṭavat . anupanipāte naratvasya sthāṇau salilatvasya mṛgatṛṣṇikāyāṃ narasaliloktipratyayau mā bhūtām, tau ca dṛṣṭau, kathamagṛhītaviśeṣaṇatvānnaratvasalilatvānupanipāte nāyuktau ? tatropacāralabhyau hi tau, iha tu lokanaye vinopacāreṇa labhyau . kathamiti cet, anupacaritakiñcidbhūtākārāttu kiñciduktipratyayau syātāṃ bhavitumarhataḥ, ākārasyāsampūrṇasya dṛṣṭatvādeva . bhavatpakṣe punarna hi tattvaṃ kiñcinnilīnaṃ kiñcinna nilīnamityasti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit