Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.78

Nyāyāgamānusāriṇī 1.78

Language
Sanskrit

1.78

tasmādityuktadoṣopasaṃhārārthaḥ, etaddoṣāpetaṃ sarvathāntaraṅgaṃ vastu iti pratipattavyaṃ ghaṭādi ityabhisambhantsyāmaḥ . sarveṇa prakāreṇa sarvathā yāṃ tāṃ gatiṃ gatvā sāmānyameva, viśeṣa eva ityevamādinā vicārya vicārya antaraṅgaṃ vastu ghaṭasya kenacit prativiśiṣṭenākāreṇa udakādyāharaṇadhāraṇādisamarthena bhavanaṃ samānena cārthāntaraistadevāśrayaṇīyam, na bahiraṅgaṃ sattvadravyatvādi svaparaviṣayasāmānyaviśeṣavādi anuvṛttyapekṣā ghaṭāntareṣu . yadi syāt tato'nuvarteta sa teṣvapi, tataśca sarvasāmānyāt sa eva sa syāt, tadyathā--pūrvāhṇāparāhṇayoreka eva ghaṭaḥ . tatsanniveśasvarūpā- parikalpitam . yathoktam --antaraṅgabahiraṅgayorantaraṅgo vidhirbalavān . ya eṣa prekṣāpūrvakārī puruṣaḥ sa prātarutthāya pratyaṅgavartīni svāni kāryāṇi kurute, tataḥ sambandhinām, tataḥ suhṛdām, tataḥ śeṣāṇām pā॰ ma॰ bhā॰ 1 . 1 . 56 iti . tadantaraṅgatvaṃ kutaḥ ? svamūrtisthatvāt, svā mūrtirgrīvādyātmikā, tatrasthatvājjalādyāharaṇasamarthasya bhavanasya . pradhānatvācca tadeva grāhyam . kutaḥ pradhānam ? tadarthatvāt sāmānyaviśeṣayoḥ, kanyārthavastrālaṅkāravat, ghaṭārtho hi sāmānyaviśeṣakalpanāvyāpāraḥ . vrīhikaṇārthapalālādivadapradhānatvāt sāmānyaviśeṣayostyājyatā . vyavasthitatvācca tadeva ghaṭabhavanaṃ grāhyam . vyavasthitaṃ ca ātmanyeva sthitatvāt, na yathā tau sañcāriṇau sāmānyaviśeṣāvavyavasthitau parāpekṣatvādavyavasthitatvāccāvastu vandhyāputravat . kva punaḥ sañcāriṇau ? saddravyādiṣu . sad-dravya-pṛthivī-mṛd-ghaṭatvābhisambandhāt asti dravyaṃ pārthivo mārtiko ghaṭaḥ iti ghaṭe sampratyayaḥ ityuktaṃ hyācāryeṇa . ghaṭabhavanasyodakādyāharaṇāsaktātmanaḥ punaḥ kva sañcaraṇam ?

Linked texts (1)