Dvadasharanayacakra 1.79
Nyāyāgamānusāriṇī 1.79
- Language
- Sanskrit
1.79
anapekṣatvācca, tadeva vastu ityabhisambhantsyate pratyekaṃ sarvatra . taddhi ghaṭabhavanaṃ na ghaṭa iti vā paṭa iti vā ghaṭapaṭādidravyāntaradi dravyāntaramapekṣate yathā anuvṛttivyāvṛttisāmānyavādimate tadarthaṃ ghaṭapaṭādyarthāntarāpekṣā vyāvṛttiviśeṣavādimate ca tadarthaṃ paṭādidravyāntarāpekṣā . laukikānuvartivyavahāranayavādimate tu sannihitasvādhīnavṛttitvād ghaṭātmabhavanasya na tadapekṣāstīti ta ddarśayati --na hi tasyānuvṛttyapekṣā ghaṭāntareṣu . arthāpattyā na vyāvṛttyapekṣā paṭādidravyāntareṣu . yadi syādapekṣā tato'nuvarteta sa ghaṭaḥ teṣvapi ghaṭāntareṣvapi . na punarapekṣāsti, tasya svasāmarthyenaiva siddhatvād ghaṭātmanaḥ . yadyapekṣeta ghaṭo ghaṭāntarāṇi, ghaṭāntareṣvapyanuvarteta . tataśca sarvasāmānyāt sa eva sa syāt, ghaṭāntaramapi ghaṭātmaiva syāt, tattattvānuvṛtteḥ, ghaṭātmavat iti doṣaḥ syād deśabhinneṣvapi ghaṭeṣu kālabhinnaghaṭavat . tannidarśayati — tadyathā--pūrvāhṇāparāhṇayoreka eva ghaṭa iti . nāpi ghaṭastattvānuvṛttimapekṣate, ghaṭātmanyasiddhe tattvānuvṛttyasiddheḥ; tata eva ca na paṭādivyāvṛttimapekṣate, tadāyattatvādityata āha --tatsanniveśasvarūpā- pekṣatvācca tasyāstadapekṣā vyarthā, itaretarāśrayadoṣāpādanāt . tathā viśeṣe'pyasya nāpekṣā, tathāhi sa eva na syāt, uktavat .--pūrvaṃ yathālokaprasiddhamanapekṣitapūrvāparaprabhedaṃ prakṛtiḥ iti vā anyat iti vā vartamānaṃ nityaṃ na pralayabhāk sad vartate bhāvo yo'sau tadeva vastviti pratipattavyam . kiṃ na etena ? yadi kāraṇam, yadi kāryamkāryam, yadi sāmānyaṃ, yadi viśeṣaḥ . pekṣatvācca tasyāḥ tadapekṣā vyarthā . ghaṭāvayavasanniveśasvarūpamapekṣate ghaṭāntarānuvṛttiḥ paṭādivyāvṛttiśceti yuktā anuvṛtterghaṭāpekṣā vyāvṛtteśca paṭādeḥ . ghaṭasya punaranuvṛttivyāvṛttyapekṣā vyarthā, svata eva siddhatvāt . syānmatam--ghaṭo'pi ghaṭatvāpekṣātmalābhaḥ, tattvānuvṛttirapi ghaṭātmalābhāpekṣeti . etaccāyuktam, itaretarāśrayadoṣāpādanāt . ghaṭa-ghaṭatvānuvartanayoritaretarāśrayatvadoṣamāpādayatyeṣā kalpanā, itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante, tadyathā--naurnāvi baddhā netaratrāṇāya . ityuktam--sāmānyaṃ nāpekṣata iti . tathā viśeṣe'pyasya nāpekṣeti . yathā sāmānyāpekṣā nāsti ghaṭātmalābhasya tathāviśeṣetathā viśeṣe'pīti proktahetuvidhinātidiśati . tathā ca yojitamasmābhirarthataḥ . granthato yojanāpi --tathā hi sa eva na syāduktavaditi . na hi tasya vyāvṛttyapekṣā paṭādiṣu . yadi syāt, sa tebhyo'pi vyāvarteta . tataśca sarvaviśiṣṭatvāt sa eva na syād ghaṭo'pi, ghaṭapaṭayoriva . tatsanniveśasvarūpāpekṣatvācca tasyāḥ tadapekṣā vyarthā, itaretarāśrayadoṣāpādanāditi sarvamatideśyam .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit