Dvadasharanayacakra 1.83
Nyāyāgamānusāriṇī 1.83
- Language
- Sanskrit
1.83
tathā ca kāraṇe kāryasadasattvāniyamaḥ . evaṃ ca kṛtvānena nyāyena yathā kāraṇameva, na kāryam; kāryameva, na kāraṇam; sāmānyameva, na viśeṣaḥ; viśeṣa eva, na sāmānyam; ubhayam; anyataropasarjanam; ubhayābhāvo vā ityayaṃ niyamo nāstyuktavidhinā tathā kāraṇe kāryasya sattvameva asattvamevetyayamapi niyamo nāsti . katham ? yadi kāryaṃ sat tataḥ kāraṇameva iti nāsti, kāryasyāpi sattvāt . katham ? kriyānimittakatvāt kāraṇakāryatvayoḥ kāryābhāve kāraṇābhāvaḥ kāraṇābhāve kāryābhāva iti . tathā yadi kāraṇaṃ sat, tataḥ kāryameva na bhavati, kāraṇasyāpi sattvāt . evaṃ sāmānyaviśeṣobhayānyataropasarjanobhayābhāveṣvapi bhāvanīyam . tatra tāvat kāraṇe kāryaṃ sadeva asadeva sadasaccaiva iti vā ye bruvate teṣāṃ niyamābhāva uktaḥ anyataropasarjanobhayābhāvayorapyukta eva bhavatītyabhiprāyaḥ . kāraṇe kāryaṃ sadeva, asadeva ityaniyamaḥ . ko hetuḥ ? kāraṇe satyeva bhāvābhāvābhyāmityayathāsaṅkhyaṃ hetū . satyeva bhāvāt asat kāraṇe kāryam ityaniyamaḥ, satyevābhāvāt sadeva ityaniyamaḥ . asati ca kāraṇe kāryasya sadasattvāniyamaḥ iti vartate . kutaḥ ? sevādyudyogaphalāniyamāt . dṛṣṭo hi loke kṛṣīvalavaṇigrājapuruṣaśilpyādīnāṃ kṛṣivāṇijyasevāśilpādiṣu kāraṇeṣūdyuktānāṃ phalāniyamaḥ . sa satsvasatsu ca dṛṣṭaḥ . tadyathā --vātakarkoṭakīpuṣpaṃ phalakāraṇaṃ satkāryam, puṣpatvāt, āmrapuṣpavadityanumānaprasaṅge'pi ca dṛṣṭamasatkāryam . asat kāryaṃ puṣpaphalamasminnityasatkāryam . tasyāphalatvadarśanād dṛṣṭaviruddhamanumānam . ato'satkāryaṃ taditi .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit