Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 1.95

Nyāyāgamānusāriṇī 1.95

Language
Sanskrit

1.95

kiñcānyat--ete api ca kalpane nopapanne--deśādīnāmanabhivyaktiḥ prakṛteḥ sāmyāvasthānamiti . kasmāt ? aprayojanatvāt . na hi deśādīnāmanabhivyaktau prayojanamasti, puruṣavimokṣaṇahetorvyaktarūpatayā pravartamānānāṃ tathā puruṣārthasiddheḥ, anirvṛttaudanasya pacikriyāyāmaudāsīnyavat . nāpi nirvartitārthāyāḥ prakṛteḥ punarātmānamupasaṃhṛtya sāmyāvasthāne kiñcit prayojanamasti, siddhaudanasya odanārtharandhanādipravṛttivat . athavā prakṛtereva anabhivyaktisāmyāvasthāne na yukte, aprayojanatvāt . aprayojanatvaṃ nirvṛttānirvṛttārthatvāt . yadi nirvṛttārthā, siddhaudanarandhanavadayuktaṃ sāmyāvasthānam . anirvṛttārthaṃ cet pradhānam, asiddhaudanaudāsīnyavadayuktaṃ sāmyāvasthānam . tathānabhivyaktiḥ . kiṃ kāraṇam ? prakāśanārthaṃ pravṛttāyā vyaktivaiṣamyābhyāṃ tadarthasiddheḥ, tābhyāmṛte cāsiddheḥ, anabhivyaktisāmyāvasthānayorapi pravṛttiviśeṣatvāt, dvidhāpyaprayojanatvādayuktamiti . athavā'prayojanā anabhivyaktiḥ, nirvṛttārthatvāt, deśādirūpeṇa prakāśitātmavṛttiḥ kimarthaṃ nābhivyajyate ? kimarthaṃ vā sarvaṃ puruṣārthamakṛtvā sāmyena avatiṣṭhate ? sāṅkhyaiśca dvividhapuruṣārthasiddhyai prakṛtipravṛttiriṣṭā, nākasmikī yadṛcchāvādimatavat . na ceśvarasvabhāvādikāraṇavādimatavad vā kāraṇāntaram . yathāsaṅkhyaṃ cātra dṛṣṭāntadvayaṃ darśayati --nirvṛttānirvṛttārthakriyaudāsīnyavaditi, pacanāpacanavadodanasyetyarthaḥ . syānmatam--tasyāḥ prakṛteravyaktisāmyāvasthāne kālaniyatiyadṛcchāsvabhāveśvarādyanyatamakāraṇavaśāditi . etaccāyuktam, prakṛtikāraṇatyāgena abhyupetavirodhadoṣa ātmāntaratvaprakāśanaṃ hi jñānārthasya svatantrasya apratihatasarvagatatvasya pradhānasya dharmaḥ . atastena nityapravṛttenaiva bhavitavyam, tatsvabhāvatvāt, yathā sambandhinī yasmāt kāraṇāntarasya vā tathāpraṇeturāpattiḥ, kāraṇādanyat kāraṇaṃ kāraṇāntaram, prakṛteranyat kāraṇaṃ yat prakṛtiṃ tathā praṇayati tadasti svabhāvaniyatikālayadṛccheśvarādīnāmanyatamadityāpannam, aniṣṭaṃ caitat .

Linked texts (1)