Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.197

Nyāyāgamānusāriṇī 2.197

Language
Sanskrit

2.197

kiñcānyat, yathā pṛthivyādītyādi yāvannimittānāmapi nimittatā svābhāvikīti . yathaivāyaṃ viśvathā sarvathānekaprakāraṃ bījāṅkurādikramanirvṛttaḥ kaṇṭakādiḥ pṛthivyādisvabhāvaḥ puruṣaprayatnanirapekṣo'prayatnata eva bhavati, athavā pṛthivyādīnāmeva prāgabhihitanyāyena vṛkṣaghaṭādisvabhāvābhyupagamād yathā svabhāva eva evaṃ nimittānāmapi ghaṭapaṭādyutpattau puruṣakārasādhyābhimatāyāṃ mṛtpiṇḍadaṇḍacakrasūtrodakakulālādinimittānāṃ nimittatā sāpi svābhāvikī, tato na svabhāvavyatiriktaṃ kiñcit . evaṃ ca sarvasya svābhā svābhāvikī, tatra kuta utpattirapi ? prativastu svabhāva evāyaṃ vayaḥkṣīrādivat . yadi cāsau na syāt tata uttaratrāpi na bhavedeva abhūtatvād vandhyāputravat . evaṃ mṛdādiṣu vidyamānānāṃ ghaṭādīnāṃ nimittāpekṣasvabhāvaivotpattiḥ, nākāśādiṣu . dṛṣṭā ghaṭādīnāṃ kriyāyā utpattiriti cet, na, prāganabhivyakteḥ . sā sati agrahaṇanimittābhāve kimiti cet, svabhāvādeva atisannikṛṣṭamativiprakṛṣṭaṃ vā vikatvena tatra kuta utpattirapi ? yā prāguktā tvayā bhūmyādidravyavinirvṛttyapekṣaivotpattiriti sā kutaḥ ? nāstyeva kāraṇam, tasmānnāsti sā, prāgevābhivyaktaye viracitalīnāvasthatvāt . tasmāt sotpattiḥ prativastu svabhāva evāyam, vastu vastu prativastu svo hi bhāvaḥ svabhāva iti niruktyā prativastu ātmīyaṃ bhāvamācaṣṭe . vayaḥkṣīrādivaditi dṛṣṭāntaḥ, yathā bālyakaumārādivayo'vasthāḥ pūrvaviracitā eva āvirbhavanti yathā kṣīradadhyudasvinnavanītaghṛtādyavasthāstathā ghaṭādayo nimittasvabhāvāpekṣābhivyaṅgyaviracitasvabhāvā āvirbhavanti . yadi cāsāvityādi yāvad vandhyāputravat . yadi cāsāvutpattisvabhāvo'smadabhihito na syāditthaṃ pūrvāvasthāyāmeva tata uttaratrāpi na bhavedeva abhūtatvād vandhyāsutavat . asyaivārthasya bhāvanārthamāha --evaṃ mṛdādiṣvityādi gatārthaṃ yāvannākāśādiṣu .

Linked texts (1)