Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.198

Nyāyāgamānusāriṇī 2.198

Language
Sanskrit

2.198

dṛṣṭā ghaṭādīnāṃ kriyāyā utpattiriti cet . syānmatam--dṛṣṭaviruddhamuktaṃ tvayā vidyamānānāṃ ghaṭādīnāṃ nimittāpekṣasvabhāvaivotpattiriti, kriyāyā eva kulālasya ghaṭāderarthasyotpatterdarśanāditi . etacca na, prāganabhivyakteḥ, kriyāyāḥ prāk sotpattiranabhivyaktā apavarakaghaṭavat pradīpeneva kriyayābhivyajyate notpādyata ityadoṣaḥ . sā sati agrahaṇanimittābhāve kimiti cet, sā sati arthe'nabhivyaktiragrahaṇanimittānāmatyāsannaviprakṛṣṭavyavahitasamānābhihārābhibhavasaukṣmyendriyadaurbalyamanovaiyagryapittopaghātādīnāmabhāve sati kimarthaṃ bhavatīti cenmanyase, vayamatra brūmaḥ --svabhāvādevetyādi yāvaccakṣurādinā na gṛhyate . añjanamandarādi cakṣurādinā na gṛhyate, yathā sa svabhāvastathāyamapi . tathā kiñcidatyantānupalabdhisvabhāvameva bhavati ātmādi . tanna puruṣakāmacāraprayatnādibhyaḥ kiñcidapi nirvartate . tatra kutaḥ kasyacidarthino'pyevaṃ vā viparyaya eva vārambhakriyānirvṛttayaḥ ? tathā cāhuḥ-- kaṭukaḥ kaṭukaḥ pāke vīryoṣṇaścitrako mataḥ . tadvad dantī, prabhāvāttu virecayati sā naram .. carakasaṃ॰ 1 . 26 . 68 na tvasmābhireva tad vaktavyam --svabhāvādeva, agrahaṇahetuṣu asatsvapi sato'rthasyānabhivyaktau svabhāva eva kāraṇamiti . kasmāt ? tvayaivābhyupagatatvāt, atisannikṛṣṭamativiprakṛṣṭaṃ vyavahitaṃ vā cakṣurindriyaṃ rūpamañjanamandarādi na gṛhṇātyatyantam ityatra kena tvayā etat kāraṇena pratipannam ? iti pṛṣṭenāvaśyaṃ svabhāvāditi vaktavyam, ayaṃ hi cakṣuṣaḥ svabhāvo yadatisannikṛṣṭamañjanādi na paśyati ativiprakṛṣṭaṃ vā mervādīti śeṣendriyāṇāmapi svabhāvādevātiviprakṛṣṭādyagrahaṇaṃ svaviṣayaniyamaśceti . kiñcānyat, yathā sa svabhāvastathāyamapi, yathā cakṣurādīndriyāṇāmātmano'tyantamatisannikṛṣṭādyagrahaṇaṃ svabhāvastathānabhivyaktāgrahaṇaṃ svabhāva iti kiṃ na gṛhyate ?

Linked texts (1)