Dvadasharanayacakra 2.202
Nyāyāgamānusāriṇī 2.202
- Language
- Sanskrit
2.202
syānmatam--vyavasthitapravṛttiphalasvabhāve bhāve puruṣaprayāsastarhyanarthaka iti cet, satyametat, iti prayāso'narthakaḥ, yathā tvaṃ brūṣe tathaiva svabhāvasāmarthyādeva pravṛtternivṛtteśca phalasiddhyasiddhyoranarthaka eva prayāsa iti tvayā sadoṣābhimato'pyayaṃ pakṣo mayā tattvavādabhraṃśabhayānna tyajyate . itthamanarthako'pyasau prayāsaḥ puruṣasyāstyeva, sanneva svabhāvādeva . yathoktam— svabhāvataḥ pravṛttānāṃ nivṛttānāṃ svabhāvataḥ . nāhaṃ karteti bhāvānāṃ yaḥ paśyati sa paśyati .. iti pravṛttinivṛttyorbhāvānāṃ svabhāvasvātantryameva, sa hi svo bhāva ātmā vastūnāṃ nirvṛttānāmityuktatvāt . pravṛttinivṛttyorānarthakye kiṅkṛtā kimphalā vā pravṛttiḥ ? ataḥ svabhāvānurūpapravṛttipratijñāvyāghāta iti cet, na vyāghātaḥ, tatsvābhāvyādeva yasmāt pravartitavyamityeva pravartante'pratarkato vastūni, prakṛṣṭastarkaḥ pratarkaḥ, anenopāyenārthasya siddhiḥ iti ya ūhaḥ sa tarkaḥ, na pratarko'pratarkaḥ, apratarkata eva vastūni pravartitavyamityeva pravartante svabhāvādeva, tadyathā --akṣinimeṣadhātukaṇṭakādivat, yathā akṣinimeṣonmeṣā evaṃ ca yadi hetuto yadyahetuto ghaṭakaṇṭakādi ubhayathāpi svabhāvānativṛttiḥ . ātmabhavanamanādipravṛttaṃ kāraṇaṃ jagataḥ . evaṃ ca tatrānādipravṛttasvabhāvaviparyayeṇa yadyutpattirvināśo vipariṇāmo vā tato'nādipravṛttakāraṇasvabhāvavyatyāse hitāhitaprāptiparihārārthaśāstravyarthatā puruṣasya kriyāyāḥ phalasya ca tathā'svabhāvatvāt . anyathotpādavināśavipariṇāmebhyo ghaṭārthaṃ pravṛtteṣu tatpaṭa utpadyate tadvināśārthaṃ pravṛtteṣvavināśo vipariṇāmārthaṃ pravṛtteṣvavipariṇāmaśca . ataḥ śāstrārthavattvāya varamidameva kāraṇaṃ sva eva bhāvaḥ vanarthakāvabuddhipūrvau ca puruṣasyāhṛtāhārarasarudhiramāṃsamedosthimajjaśukrāditvena vibhajanaṃ kaṇṭakatīkṣṇabhavanaṃ cetyevamādipravṛttayastathā ghaṭādiphalasvabhāvānurūpāḥ pravṛttayo'pratarkata eveti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit