Dvadasharanayacakra 2.204

2.204

evaṃ ca tatrānādipravṛttasvabhāvetyādi yāvad vipariṇāmo veti pūrvapakṣa uttānārthaḥ . uttarapakṣastu tato'nādipravṛttakāraṇasvabhāvavyatyāse iti pratyuccāraṇam, ātmabhavanaviparyaye doṣaḥ, hitāhitaprāptiparihārārthaśāstravyarthatā, dharmārthakāmamokṣaphalaprāptyupāyavidhānārthāni tadapāyaparihārārthāni ca śāstrāṇi vyarthāni syuḥ . kiṃ kāraṇam ? puruṣasya kriyāyāḥ phalasya ca tathā'svabhāvatvāt, kartṛkaraṇakarmādisādhanānāṃ tadaṅgasampannāyāḥ kriyāyā dharmārthakāmamokṣāṇāmanyatamasya tatphalasya cānyonyānurūpeṇa anātmatvādityarthaḥ . parasparānurūpānabhyupagame'nyathotpādo'nyathā vināśo'nyathā vipariṇāmaścānanurūpeṇeti yāvat . tato'nyathotpādavināśavipariṇāmebhya iti puruṣādisādhanakriyāphalānāṃ tathā'nātmatvaṃ samarthayati, ghaṭārthaṃ pravṛtteṣu ghaṭotpattyarthaṃ pravṛtteṣu tatpaṭa utpadyate tadvināśārthaṃ pravṛtteṣvavināśo vipariṇāmārthaṃ pravṛtteṣvavipariṇāmaśceti, svabhāvāniyamānnotpādavināśavipariṇāmāḥ santi, yadi syurayathābhipretāḥ syuḥ svabhāvāniyamāditi svabhāvāparigrahe śāstrāṇāmarthavattā na yujyate . atastasmāt siddhaśāstrāṇāmanatiśaṅkyatvādaniṣṭatvāccānarthakyasya śāstrārthavattvasiddhyarthaṃ ca ghaṭādeḥ kāraṇamanveṣaṇīyam, tacca kāraṇamanviṣyamāṇaṃ śāstrārthavattvāya varamidameva kāraṇaṃ svabhāvaḥ, nāto'nyad vimardaramaṇīyataramasti . kuto'nyannāsti ? yattatkāraṇaṃ sva eva ātmīya eva ātmaiva vā bhāvaḥ, katamo'sau ? saṅgraheṇa dvidhā prativastu jīvājīvavadavasthitaḥ, yo'sti sa bhāvaḥ ya ātmā sa bhāvaḥ svabhāvaḥ . sa caiko'pi kārakabhedaṃ svaśaktibhedādeva labhate, sa evānubhavati so'nubhūyate . svadravyasaṃyogavibhāgasvābhāvyena sa eva bhavatīti saṃsāramokṣau svabhāvataḥ . dvidhā prativastu jīvājīvavadavasthitaḥ, yo'sti sa bhāvaḥ ya ātmā sa bhāvaḥ svabhāva iti ca parabhāvanirākaraṇārthamucyate . yathoktam --kimidaṃ bhaṃte ! atthitti vuccati ? goyamā ! jīvā ceva ajīvā ceva sthānāṅgasū॰, tathā kimidaṃ bhaṃte ! sama+etti vuccati ? gotamā ! jīvā ceva ajīvā ceva sthānāṅgasū॰, evamāvalikocchvāsaniḥśvāsaprāṇastokalavamuhūrtāhorātrakālavibhāgā ratnaprabhādibhūmayo dvīpāḥ samudrāḥ parvatādyāśca neyāḥ .