Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.205

Nyāyāgamānusāriṇī 2.205

Language
Sanskrit

2.205

sa caikaḥ svabhāvaḥ pūrvavadaśeṣanityatvalakṣaṇayukto'pi kartṛkarmakaraṇādikārakabhedaṃ svaśaktibhedādeva labhate, tadyathā--svasādhanaviśeṣasvabhāvādeva viśeṣo bhavati, sa evānubhavati so'nubhūyate, etadvyākhyārthodāharaṇatvena kārakadvayaṃ kartṛkarmakārakabhedā eva śeṣakārakāṇīti darśanārtham . so'nubhavati kṛtvā phalamanubhavati karmaphalaṃ bhuṅkte . so'nubhūyate svabhāvabhedenātmanaiva bhujyate'pi . sa eva kathamanubhavati anubhūyate ca ? iti tadarthapradarśanārthamāha --svadravyetyādi . svayameva dravyāṇi ātmaiva karmakarmitvasvabhāvāni dravyāṇi saṃyujyante viyujyante ca, teṣāmeva svabhāvabhedānāṃ dravyāṇāṃ saṃyogavibhāgau bandhamokṣau deśasarvavikalpau, tadvikalpavicitrasukhaduḥkhajanmamaraṇavaiṣamye, tayoḥ svābhāvyena sa eva bhavatīti saṃsāramokṣau svabhāvataḥ, yathā vrīhireva aṅkuratvādyanubhavanātmānubhavati anubhūyate ca . anyonyasaṃyogaviyogaviparivartena karmakarmisvābhāvyena viparivartamāno'pi svabhāvātmā vyādheḥ sādhyāsādhyadvaitarūpavat svajātyaparityāgādadvaitatvād vyavasthita eva sarvatra bhavyābhavyajīvarāśyoḥ . ko dṛṣṭāntaḥ ? yathā kanakāśmani suvarṇaṃ dvidhāvirbhavat kriyā-'kriyābhyāṃ tatsvabhāvaḥ, kvacinnāstyeva kanakamiti so'pi svabhāvaḥ, tathā keṣāñcit svayamevāpagamādātmaviśuddhyāvirbhāvaḥ antareṇāpi dhātuvādaṃ kanakāvirbhāvastathā karmavivekasvābhāvyādeva bhavyajīvānāmātmāvirbhāvaḥ, samyagdarśanajñānapūrvikayā tu kriyayā prācuryeṇa kaivalyaprāptirdhātuvādakriyayeva kanakotpattiḥ, keṣāñcidanāvirbhāva eva karmāvivekasvābhāvyāt . evaṃ ca tadubhayasvabhāvavarṇanādabhavyajīvakarmaṇoḥ... ... .... bhavyasya tu viśuddhi... ... .... yadi heturanyo mṛgyeta tenānantyamasyāpi syāt, anāditvāt, ākāśavat . tadantavattve vākāśamapi sāntaṃ syāt, anāditvāt, bhavyakarmavat . athāpyasyānāditve'heturanto bhavati tathā ādiḥ siddhakarmasantānasya kasmānna bhavati ? iti svabhāva eva śaraṇaṃ tadupāyasvabhāvo mokṣa iti . evaṃ sarvacodyeṣu . kaivalyaṃ yathā bharatamarudevyādīnāmityata āha taddṛṣṭāntatvena --antareṇāpi dhātuvādaṃ kanakāvirbhāvastathā karmavivekasvābhāvyādeva bhavyajīvānāmātmāvirbhāvaḥ, samyagdarśanajñānapūrvikayā tu kriyayā prācuryeṇa kaivalyaprāptirdhātuvādakriyayeva kanakotpattiriti svabhāvavaicitryādeva, tathā keṣāñcidanāvirbhāva eva karmāvivekasvābhāvyāt .

Linked texts (1)