Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.222

Nyāyāgamānusāriṇī 2.222

Language
Sanskrit

2.222

etadbhāvanārthamāha --tasya hyeko'pi prathanaṃ prati deśaḥ, hiśabdo yasmādarthe, yasmāt tasyaiko'pi deśaḥ prakhyān sarvāvibhaktabhavanavṛttyātmakatvāt sarveṇa samastena bhāvenāvibhaktaḥ bhavanam ityevaikāṃ vṛttimanubhavatyātmarūpāmiti so'pi deśaḥ sarvabhāvātmā prāguktaprāṇyādyapāṇyādyavayavapuruṣātmatvavat, ata āha --tasya hyeko'pi prathanaṃ prati deśaḥ sarvāvibhaktabhavanavṛttyātmakatvāt sārvarūpyamanatikrāntaḥ . tato'nena nyāyena deśagrahaṇe samastagrahaṇamityabhedapakṣa eva darśanaṃ nānyatreti . nanvekadeśaśca sa eva ceti vipratiṣiddhamiti cet, tanna, jñāyamānatvāpekṣayoktatvāt, tvanmatyā sāvayava iva niravayavo'pi prakhyātīti mayā tathoktam, paramārthatastu nirvibhāga evāsāvukto vakṣyate ca . athavā prathanaṃ vistāraḥ, vistīrṇatvāt tasya bhāvasya prathanaṃ deśaṃ prati ityadoṣaḥ . tasmāccāvibhakta ityuktam . ata āha --na cāsyordhvādhastiryagdikṣu mūrtivivartapratyaṅgānāmekatvābhimatabhedavat kvacidavacchedo vidyate dakṣiṇottaramathurayorapi, kimu ghaṭapaṭayorbhavanaikamūrtivivartānavacchedāditi . yathaikatvābhimatasya bhedasya ghaṭādermūrteḥ śarīrasya vivartānāṃ vibhāgānāmūrdhvādhastiryagdiktayāṅgāvayavatayā nāparaḥ kintu pratyaṅgatayā ca puruṣapāṇyādivat kapālāditvena ābhāsamānānāmeko'ntyābhedaścakṣurādigrāhyābhimata ekatvād nirvibhāgastathā bhāvavivartapratyaṅgānāṃ tadekatvād nirvibhāgaḥ . tasmād bhāvasya na kvacit tvadabhimatabhedavadekatvādavacchedo vidyata iti yadi ghaṭāditvena yadi rūpāditvena tvadiṣṭabhedavadeva . itiśabdo hetvarthe, yasmād vibhāgāvacchedābhāvāddhetoḥ sa bhāvo dhruvastriṣvapi kāleṣu, kūṭastho māṣarāśisthamāṣavat sarveṇaikībhūta eva, avicālī na sthānāt sthānāntaraṃ saṅkrāmati, anapāyopajanaḥ koṣṭhāgāradhānyavad nirgamapraveśāvapāyopajanau bhāvasya na staḥ, avikāryapi svasthānasthasyāpi nartakībhrūkṣepādivad vikārābhāvāt, anutpattiḥ prāgabhūtvā ghaṭādivadutpattyabhāvāt, avṛddhiraṅkurapatravadupacayā- bhāvāt, avyayo vṛkṣādipatrādyavayavakhaṇḍādivad vyayābhāvāt . etāni hi nityaviśeṣaṇāni bhāvasyaiva ghaṭante na puruṣādīnām, atra bhāve dhruvādinityalakṣaṇayogaḥ paraparikalpitabhedāsambhavidharmatvena vyākhyātaḥ svarūpato nidarśanābhāvāt . uktavaditi ca pūrvottarotpattivināśavastupravibhāgābhāvād yukto nityaikasarvātmakatvātideśaḥ .

Linked texts (1)