Dvadasharanayacakra 2.60

2.60

athocyeta--kāraṇamātrakāryadarśanamihetyādi yāvadvacanacchalāditi . atha tvayaivamucyeta--na mayā kāraṇamātrakāryadarśanaikānto'bhyupagamyate yatastvayaite doṣā māṃ pratyāpādyante . kiṃ tarhi ? mayābhyupagamyate asatkāryaṃ vivakṣyate, alabdhavṛttitvāt, khapuṣpavat . tad dvividham--anitikartavyatātmakamitikartavyatātmakaṃ ca . tatrānitikartavyatātmakaṃ ghaṭādi yūpādi ca . itikartavyatātmakaṃ punaḥ prāptisaṃvādi, yathā sevādi . tacca na kāraṇamātram, kuryātpratipāditādasatkāryavādādādau madhye'nte ca kartavyatābhyupagamād yaducyate tvayā doṣajātaṃ tad vacanacchalāt . na kāraṇameva na kāryameva nobhayameva nānubhayamevetyavicārya vastutattvaikāntaparigrahamakṛtvā kāraṇaṃ kāryamubhayamanubhayaṃ vābhyupagamyate . asmin agnihotraṃ juhuyāt svargakāmaḥ iti vākye yat kāraṇamātrakāryapradarśanamanupāttāparityaktamiha vidhinaye sadapi yat tadatra nirmūlāpaviddhakriyāvākyaprabandham, nirmūlamapaviddhaḥ kriyāprabandho vākyaprabandhaśca yasmiṃstadidaṃ nirmūlāpaviddhakriyāvākyaprabandham . itiśabdo hetvarthe, yasmānnirmūlāpaviddhakriyāvākyaprabandhaṃ tasmāt kāraṇamātrakāryadarśanasya taddoṣaparihārārthamiṣyatemiṣṭato vivakṣyate'navadhāritaikāntadarśanatvāt kāraṇamātratvaṃ tyaktvā yat kāryāsattvaṃ tadeva agnihotraṃ juhuyāt iti vākye kāraṇamātrakāryadarśanameva sat asat kāryam iti vivakṣyate'bhyupagamyate ca . kiṃ kāraṇam ? alabdhavṛttitvāt, alabdhā vṛttiranenetyalabdhavṛtti kāryam, tasmādalabdhavṛttitvāt khapuṣpavat, yathā khapuṣpamalabdhavṛttitvādasattathā kāryaṃ svargāpūrvādi alabdhavṛttitvādasat . labdhavṛttitve kuryājjuhuyāt iti na codyeta, siddhaudanārthaṃ pacet ityacodanāvat . ato'sat kāryamāgṛhya svargādi tatprāptyarthaṃ kriyāśrīyate— agnihotraṃ kuryāditi . tad dvividham, tacca kāryaṃ dvividham --anitikartavyatātmakamitikartavyatātmakaṃ ca . tatrānitikartavyatātmakaṃ kāryaṃ ghaṭādi yūpādi ca loke vede ca dṛṣṭam, mṛdānayanamardanadaṇḍagrahaṇacakrabhramaṇādītikartavyatātmakaṃ ghaṭākhyaṃ kāryaṃ na bhavati taduparame'pi pṛthagupalabdheḥ, tathāṣṭāśrikaraṇādītikartavyatātmako na bhavati yūpaḥ . itikartavyatātmakaṃ punaḥ kāryaṃ prāptisaṃvādi, prāptyā saṃvadituṃ śīlamasya prāptisaṃvādi, yathā sevādi, upasthānāñjalikaraṇādirūpaiva sevā tābhyaḥ pṛthaganupalabdheḥ . tacca kāryaṃ na kāraṇamātraṃ netikartavyatātmakaṃ ghaṭādiyūpādivat, kuryātpratipāditādasatkāryavādāt, kuryācchabdapratipāditāt agnihotraṃ kuryāt ityatra kuryācchabdena pratipāditāt ghaṭaṃ kuryāt iti pratipāditaghaṭāsatkāryārthavākyavadidamapi vākyaṃ sphuṭatarāsatkāryārtham . kiṃ kāraṇam ? ādau madhye'nte ca kartavyatābhyupagamāt, ato'satkāryavādasya upakramaprabhṛtyapavargaparyavasāneṣu kriyāviśeṣeṣvabhyupagatatvād yaducyate tvayā doṣajātaṃ tat tvadvacanāt prāptiprāpitetikartavyataiva kartavyatā iti vacanacchalāt, kāraṇamātrakāryatvāpattistato vidhyanupapattirityādi sarvaṃ doṣajātaṃ nāstīti .