Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.62

Nyāyāgamānusāriṇī 2.62

Language
Sanskrit

2.62

kvedamabhihitaṃ juhuyāt iti ? yaducyate tvayā yajjuhuyāt tad ghṛtādinā iti havanamanūdya ghṛtādinā tadvidhānaṃ kriyeta yathā ghaṭaṃ kuryāt iti prasiddhaṃ ghaṭamanūdya tatkaraṇavidhānam, tattu na prasiddham . kathaṃ na prasiddham ? agnihotraṃ juhuyāt ityatra havanasyoktatvādihānuvadanaṃ nanūpapannamiti cet, na, tasyaiva sarvaprayogaparīkṣāyāmarthābhāvāt . tatra tāvad havanāpūrvakaraṇārthatayoḥ pradhānāgnihotraśrutityāgā tyāgādyāpatteragnihotrobhayakaraṇārthatayorapi juhotityāgādyāpatteḥ . śailīprasiddhau chidivadahavanātmakāgnihotratvādanagnihotratvaprasaṅgāt pradhānasvargakāmānabhisambaddhajuhotyarthānuvādena kiṃ prayojanam ? dyāpatteḥ arthābhāvāt ityādyabhisambadhyate, kramollaṅghanena vikalpadvayopanyāsastulyottaratvāt, havanaṃ kuryāt, agnihotrākhyamapūrvaṃ kuryāt ityetayorarthavikalpayoḥ pradhānasyāgnihotraśabdasya tadarthasya ca tyāga āpadyate . ghṛtena juhuyāt ityādiṣu anuvādasaphalīkriyārtham agnihotraṃ juhuyāt ityatra juhuyācchabdasya svaprakṛtyarthasya sārthakatve'gnihotraśabdaḥ paunaruktyānnirarthaka āpadyate . atha pradhānatvādagnihotrasya mā bhūdagnihotraśabdo nirarthaka iti juhuyācchabdo nirarthaka iṣyate tato juhuyācchabdanairarthakyāt prayogo nopapadyate vihitārthābhāve'nuvādatvābhāvāt . pradhānatvaṃ cāgnihotrasya sākṣāt svargādikāmyapuruṣārthasādhanatvena vidhānāt, juhotiprādhānye ca tadanupapattiḥ . atra ca na tu ghaṭavadagnihotraśabdaḥ kāñcidapi kartavyatāṃ bravīti ityādiḥ sarvo granthaḥ pūrvottarapakṣaprasaṅgato yojyo yāvat nāpi ghaṭādikartavyatāyāmiva kācit kriyā prasiddhā yayāgnihotrākhyatā havanasyātidiśyeta havanākhyatā vāgnihotrasya iti havanaṃ kuryāt ityayamuktottaro'rthavikalpaḥ . apūrvārthapakṣe'pi agnihotraśabdasya juhuyācchabdasya caikārthatvāt pradhānāpūrvavācyagnihotraśabdasya tyāgastathaiva . viśeṣastu atha agnihotram ityapūrvaviśeṣābhidhānārthataiva kalpyate tathā sati apūrvābhidhānena ko'rtha ityādi yāvat tadanuṣṭhātavyam iti granthaśca yojyaḥ . ādigrahaṇāt puruṣapramāṇakatā śabdaprāmāṇyatyāga ityādidoṣaḥ . tataḥ pradhānāgnihotraśrutityāgādyāpatterarthābhāvāt kvedamabhihitamityādi .

Linked texts (1)