Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.89

Nyāyāgamānusāriṇī 2.89

Language
Sanskrit

2.89

āha --nanu sattve'pi kāraṇavat pratyakṣatvaṃ prasajyate . tvatparikalpitaṃ mṛtpiṇḍāvasthāyāṃ kāryaṃ ghaṭākhyaṃ pratyakṣaṃ syāt, sattvāt, kāraṇavat mṛtpiṇḍavadityartha iti . atrocyate --na, avyaktatvāt . naiṣa doṣaḥ, kasmāt ? avyaktatvāt, tasyāṃ hi mṛtpiṇḍāvasthāyāṃ ghaṭo'nabhivyaktatvādindriyairnopalabhyate vitaṭīkhātahastīva pūrvaṃ khananāt, ta eva hi mṛdavayavā bhittigatāḥ khananāt prāgapi vidyamānāḥ khananottarakālaṃ hastyākāravyapadeśaṃ labhante, na ca te prāgabhivyakteranupalabdhatvānna santi . athavā kārye satyapi hyavyakte bhūgandhavadapratyakṣatvaṃ kāryasya, yathā bhuvo gandho vidyamāno'pi na ghrāṇendriyagocaramāgacchatyavyaktatvāt, salilasiktastūttarakālamabhivyakta upalabhyate, tathā mṛdavasthāyāmapratyakṣo ghaṭaḥ kulālaprayatnadaṇḍacakrasūtrādikāraṇābhivyañjitaḥ paścādupalabhyate, atastasya pratyakṣatvaṃ bhavatīti ko doṣaḥ ? ata eva ca prakaraṇacinteti prakaraṇasamadoṣo'nekāntāt, uktamanaikāntikatvamasya hetoḥ . yata eva prakaraṇacintā sa nirṇayārthamapadiṣṭaḥ san prakaraṇasamaḥ nyā॰ sū॰ 1 . 2 . 7, iha hi ghaṭādeḥ kāryasyāpratyakṣatvādeva cintā samutpannā --kiṃ ghaṭādi kāryaṃ sat ? asat ? iti, apratyakṣatvasya sati asati ca darśanād mūlodakādau kharaviṣāṇādau cetyato vyabhicaratyapratyakṣatvaṃ tathā sattvamapi pratyakṣāpratyakṣayordarśanāt sato'pratyakṣasya merūttarakurudvīpagrahagṛhītagrahādeḥ kharaviṣāṇādeścāsata ityanekāntāditi . evaṃ tarhi darśanādarśanayoḥ prādurbhāvāprādurbhāvayośca samānaḥ prakaraṇasamadoṣa iti cet, na, janmaprakāśaviṣayaviśeṣasyoktatvāt . upādānādimattvāviśeṣācca tvatpakṣe na samāno doṣa iti .

Linked texts (1)