Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 2.90

Nyāyāgamānusāriṇī 2.90

Language
Sanskrit

2.90

evaṃ tarhītyādi yāvat tathopasaṃhārameva . itara āha--tvaduktasādhanaprapañcasya kāryāsattve'pi tulyatvād mayāpi śakyaṃ vaktum, kāryasattvasya kāraṇe tvanmatasya nivāraṇe kṛte kāryāsattvaṃ bhavitumarhati . tatsādhanaṃ śrūyatām --yadetat sannāma kāraṇaṃ tato'nyat kāryam, tadvikalpāsāmarthyāt, ghaṭapaṭavat . atrāpi 1 kāraṇaṃ sat kāryaṃ sat, 2 kāraṇaṃ sat kāryamasat, 3 kāraṇamasat kāryaṃ sat, 4 kāraṇamasat kāryamasaditi caturṣu vikalpeṣu dvayoḥ pūrvavat pratipakṣavādāpattestyāgādubhayasattvamanyatara- sattvaṃ ca syāt . tatrobhayasattve tāvat tad yadi tāvadubhayasattvaṃ tataḥ sattvāviśeṣādevāviśeṣe sarvatvaikatvabhedo na syāt . mṛdeva sarvaṃ piṇḍaśivakādighaṭapiṭharakapālādi, kāryaṃ tvekameva piṇḍa iti vā śivaka iti vā'nanyadekam . evaṃ tu kāryaikatvavat kāraṇaikatvamapi syāt . atha na kāryaikatvavat kāraṇaikatvaṃ sacca kāryamiti niścitam, tadvailakṣaṇyānna tarhi sat kāraṇam, asat, sadvilakṣaṇatvādudumbarapuṣpavat, itaro nirvṛttaghaṭavat . nanu ghaṭasattvaṃ paṭasattvavilakṣaṇam, na, asato vailakṣaṇyāditaretarāsattvāt . athaivamapi vailakṣaṇye kāraṇasattvaniścayo na nivartate'nekātmakaṃ ca tat sarvātmakamityarthaḥ, na tarhyekātmakatvāt kāryaṃ sat . sattva ekātmakaṃ na bhavet sattvāt kāraṇavat, etat prathamacakrakam . śeṣaṃ pūrvavadviparyayeṇetyādi yaduktaṃ tadapi, atha na kāraṇasarvatvavat kāryasarvatvaṃ sacca kāraṇamiti niścitam, tadvailakṣaṇyānna tarhi sat kāryam, asat, sadvilakṣaṇatvādudumbarapuṣpavat, itaro ghaṭavat . nanu ghaṭasattvaṃ paṭasattvavilakṣaṇam, na, asato vailakṣaṇyāditaretarāsattvāt; etad dvitīyaṃ cakrakam . ataḥ sarvātmakatvasataḥ kāraṇādanyat kāryamekātmakatvāt kumbhādiva ekakaṇaḥ . ekātmakatvasataśca kāryādanyat kāraṇaṃ sarvātmakatvāt kaṇādiva kumbha iti .

Linked texts (1)