Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.105

Nyāyāgamānusāriṇī 3.105

Language
Sanskrit

3.105

ato yathāhetvaikāntiketyādi yāvad viparyasanīyāḥ . etasmādeva sattvādyekatvād yo yo heturyathāhetu sukhaṃ mohād guroranyad laghutvāt ityādi tvatprayuktaḥ sa sa heturviśeṣeṇāsmatpakṣaṃ sādhayannaikāntiko bhavati . taṃ prati yathaikāntiko bhavati tathocyate --sukhaṃ mohād gurorananyallaghutvāt, yad yallaghu tat tad gurorananyat, lohapiṇḍavadarkatūlavat, yathā prāgvarṇitamāpekṣikamarkatūlagurutvaṃ lohapiṇḍalaghutvaṃ ceti tad dvayaṃ sahitaṃ dṛṣṭāntaḥ . śabdabhāvavyavatiṣṭhamānasukhādivadveti laukikārthātikrame'pi tvanmatenaiva dṛṣṭāntāntaramiti . tathā duḥkhāt pravṛttiśīlādananyat, sukhamiti vartate . kutaḥ ? apravṛttiśīlatvād vāyuvadākāśavaditi pṛthaktvābhāvād darśayati, yathā vāyurākāśaṃ vā sukhātmakaṃ duḥkhāt pravṛttiśīlādananyat tathehāpītyādigrahaṇād duḥkhaṃ sukhādananyadapravṛttiśīlāt, pravṛttiśīlatvāt, yadyat pravṛttiśīlaṃ tat tadapravṛttiśīlādananyad vāyvākāśavat . tathā sukhaṃ duḥkhamohābhyāmaprakāśakābhyāmananyat, prakāśakatvāt, ghaṭapradīpādisukhavat . tathā duḥkhaṃ mohādananyadacalāt, calatvāt, ghaṭaparvatādiduḥkhavat; tathā sukhāt prakāśakādananyat, aprakāśakatvāt, pradīpaghaṭādiduḥkhavat . tathā mohaḥ sukhaduḥkhābhyāmagurubhyāmananyaḥ, gurutvāt, pṛthivyagnyādigurutvavat . evaṃ ca sukhatvād duḥkhatvād mohatvāt prasādādikāryatvādityādayo'pyananyatvahetava eva . pratyekamitaraguṇasvarūpānanyatvaṃ pratijñāya tattadrūpavinivṛttihetuto yat kiñcid vastūdāhṛtya sādhyam, sarvasya loṣṭāderlaghuprakāśetarādiparasparāpṛthagbhūtaguṇātmakatvāt . tadyathā--śarīrendriyagata ātmaikadeśastadekadeśabhūtābhyāṃ rajastamobhyāmananyaḥ sukhatvā kṣaṇyaviśeṣaṇapakṣaviracanāṃ bhedalakṣaṇābhimatebhya eva hetubhyo'bhedasiddhiḥ śakyā āpādayituṃ sphuṭenaiva nyāyādhvanā--sukhaṃ mohādananyat, apuruṣatve'calatvāt, mohasvātmavat . duḥkhādananyat, aniyamaśīlatvāt, duḥkhasvātmavat . duḥkhaṃ sukhāt... ...duḥkhasvātmavat . nanvevaṃ viruddhāvyabhicārivadubhayāniścayaḥ, na, uktatvāt, bhāvitatvācca sadā lloṣṭavat, sattvarajobhyāmananyo mohatvālloṣṭavat . tathā śarīrendriyagata ātmaikadeśastadekadeśabhūtābhyāṃ rajastamobhyāmananyaḥ prasādakāryatvālloṣṭavat, evaṃ lāghavaprasavādibhyaḥ . tathā sattvatamobhyāmananyaḥ śoṣatvālloṣṭavat . evaṃ tāpādibhyaḥ . tathā sattvarajobhyāmananyo varaṇatvāt, evaṃ sadanādibhya iti . evaṃ tāvad yathāhetvaikāntikatvaṃ prati ta evānyatvahetavaḥ ananyatvahetavaḥ ityuktāstvatprayuktalakṣaṇavailakṣaṇyaviśeṣaṇapakṣa- viracanayā laghvādaya eva .

Linked texts (1)