Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.122

Nyāyāgamānusāriṇī 3.122

Language
Sanskrit

3.122

itaśca asti pradhānaṃ bhedānāṃ parimāṇāt . ādhyātmikānāṃ kāryakāraṇātmakānāṃ parimāṇaṃ dṛṣṭam . sāmānyatastrayaḥ sukhaduḥkhamohāḥ, kāryakaraṇaviśeṣataḥ ṣoḍaśa bhāvāḥ pañca bhūtāni ekādaśendriyāṇi cetyādi rūpaparimāṇam . pravṛttiparimāṇaṃ dvidhā hitāhitaprāptiparihārārthatvāt, dharmādiprayojanatvāccaturdhā, dhṛtisadācāra-kāmasukha-kutūhala-vinivṛttiprayojanaṃ pañcadhā prāṇādilakṣaṇācceti pravṛttiparimāṇam . phalaparimāṇaṃ dvividham--dṛṣṭamadṛṣṭaṃ ca . adṛṣṭaṃ kāryakaraṇasāmarthyaṃ prabhuśaktiḥ sādhanasānnidhyaṃ vibhuśaktiśceti dvidhā . evamaśaktistadviparītā dvidhaiva . śaktirdeva-gandharva-yakṣa-rakṣaḥ-pitṛ-piśācāḥ, aśaktirmānuṣa-paśu-mṛga-pakṣisarīsṛpa-sthāvarāṇi . śakteḥ prakṛtiḥ śarīranimittam, aśakterjarāyvaṇḍodbhitsaṃśokāḥ . mātāpitṛbhyāṃ jarāyvaṇḍaṃ ca, tat ṣaṭkośikam, pṛthivyā udbhijjam, pṛthivyudakasaṃśokāt saṃśokajamityadṛṣṭaphalaparimāṇam . dṛṣṭaphalaparimāṇaṃ karaṇāni pravartamānāni kriyānte sāmānyataścaturṇāṃ śaktyādīnāmanyatamaṃ pratyayaṃ kurvanti . śakti ruktā . siddhirūhena sādhanaṃ tārakam, śabdena sutāram, adhyayanena tārayantam, vātādīnyādhyātmikānyabhyatītya kriyayā tāraka-sutāra-tārayantānāmanyatamena pramodam, mānuṣādyādhibhautikātyayena tattrayānyatamenaiva pramuditam, śītādyādhidaivikātyayena tattrayānyatamenaiva modamānam, yadā kuśalasaṃsṛṣṭavyapāśrayāt sandehātikramāt tadanyatamena ramyakam, daurbhāgyātikrameṇa sadāpramuditamityaṣṭau siddhayaḥ . sannihitaviṣayasantoṣāccikīrṣitādarthādūnasya nivṛttirekaiva tuṣṭirupāyanavattvādnavatvād navavidhā tuṣṭiḥ . prakṛtyupādānakālabhāgyakāraṇapūrvaka puruṣānyatvāparijñānād mādhyasthyalābho'mbhaḥsalilaughavṛṣṭyākhyāḥ śarīraśarīriviśeṣaṇopāyāścatasra ādhyātmikāstuṣṭayaḥ . bāhyāśca viṣayanirvedajāḥ pañca viṣayeṣvarjanarakṣaṇakṣayasaṅgahiṃsādoṣadarśanāt sutārasupārasunetrasumārīcottamābhayākhyā iti nava tuṣṭayaḥ . ekādaśendriyavadhāḥ badhirāndhāghramūkajaḍonmādakuṇikuṣṭiklībodāvartapaṅgutāḥ . pūrvoktebhyaḥ siddhyupāyebhyo viparītanāmāno'ṣṭāvasiddhayaḥ . tathā tuṣṭiviparītanāmāno' nāmbhasikyādayo nava atuṣṭaya ityaśaktiraṣṭāviṃśatividhā . aśreyaḥpravṛttyahaṅkāramamakārakrodhamaraṇaviṣādāstamomohamahāmohatāmisrāndhatāmisrāḥ pañca viparyayā ityetad dṛṣṭaphalaparimāṇam . itthaṃ rūpa-pravṛttiphalaparimāṇamādhyātmikānāṃ kāryakāraṇātmakānāṃ bhedānāṃ nirdiṣṭam, anena tairyagyonamānuṣadaiveṣvapi saprapañceṣu jñeyam . tasmāt parimitatvāt saṃsargapūrvakā bhedāḥ, vrīhāviva saṃsṛṣṭā mūlāṅkuraparṇanālakāṇḍaprasavatuṣaśūkapuṣpakṣīrataṇḍulakaṇabhāvāḥ yathā vā śukraśoṇitasaṃsṛṣṭāḥ kalalārbudamāṃsapeśiśarīravyūhabālyakaumārayauvanasthāvirā bhāvā iti .

Linked texts (1)