Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.24

Nyāyāgamānusāriṇī 3.24

Language
Sanskrit

3.24

puruṣātideśāt tu punarityādi . puruṣa evedaṃ sarvam iti puruṣatvenāvasthānāmatideśe'nyatvaṃ na sambhavatyeva, katham ? svaparaviṣayakṛtabhedadvārānyatvāsambhavāt, svaviṣayakṛto ghaṭasya rūpādīnāṃ pradhānasya sattvādīnāṃ caikavastugatānāmeva dharmāṇāṃ bhedaḥ, paraviṣayakṛtastu tayoreva vastvantarāt paṭādeḥ puruṣācca bhedaḥ, tadubhayabhedadvāramanyatvaṃ sambhāvyeta . tattu anabhyupagatamanyatvadvāradvayaṃ bhedadvayāsambhavāt . tato'nyatvānupapattiḥ kasyaciditi vastunaḥ kathañciditi rūpādisattvādiprakāreṇa taddvārānabhyupagamādeva . tataḥ puruṣādanyasyānu atha puruṣalakṣaṇāpi vinidrāvasthā na puruṣaḥ, puruṣo'pi na tarhi puruṣaḥ puruṣalakṣaṇatvād vinidrāvasthāvat . evaṃ śeṣā api . iti puruṣābhāva eva, kuto'sya sarvagatatā ? tadabhāva eva tvadabhiprāya eva evaṃ pratipādyate, tadātmatvābhimatanirasanāt, uṣṇatvanirasanena agnyabhāvapratipādanavat . yattu yatnena alakṣaṇatvamuktamato nanūktavat tvayaiva sphuṭīkṛtamasattvaṃ sarva- papattau satyāṃ tā api catasro'vasthā anyatvāpattivat pṛthak pṛthak puruṣaḥ, catvāraḥ prabhedāḥ syuḥ puruṣāḥ . idamapi tvaduktivadeva, tat katham ? iti taducyate--yathā kenacidupapattiprakāreṇāsambhāvyamapyanyatvamucyate tathā tā apyavasthāḥ sambhāvanāpāditānyatvāḥ pṛthak pṛthak syuḥ . tataśca tāḥ puruṣasvātmatvāt parasparato'nyatvācca puruṣāḥ pṛthak pṛthak, vinidrāvasthā pratyekaṃ puruṣaḥ, evaṃ śeṣā api pratyekaṃ puruṣāḥ . kena punarupapattiprakāreṇānyatvam ? avadhāraṇabhedādeva . evaṃ puruṣātideśāt puruṣabahutvaṃ vinidrādyavasthānāṃ puruṣasvātmatvāditi .

Linked texts (1)