Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.25

Nyāyāgamānusāriṇī 3.25

Language
Sanskrit

3.25

athetyādi . atha puruṣalakṣaṇāpi vinidrāvasthā na puruṣaḥ yadi pratyekaṃ puruṣatvaṃ tadbahutvaṃ ca doṣau dṛṣṭvā puruṣalakṣaṇāpi vinidrāvasthā puruṣo neṣyate tataḥ puruṣo'pi na tarhi puruṣo'stu puruṣalakṣaṇatvād vinidrāvasthāvat . evaṃ śeṣā apīti, yathā vinidrāvasthā pṛthak puruṣa ityāpādya tatparihārārthaṃ puruṣalakṣaṇatve sati apuruṣatvamāśaṅkya puruṣasyāpuruṣatvaṃ tadvat ityāpāditaṃ tathā pratyekaṃ suptādyavasthā api puruṣa ityāpādya tatparihārārthaṃ puruṣalakṣaṇatve sati apuruṣatvamāśaṅkya suptādyavasthānāṃ tadvat puruṣasyāpi puruṣātmano'puruṣatvamityāpādanīyam . iti puruṣābhāva eva, itthaṃ puruṣasyābhāva eva prasaktaḥ . kuto'sya sarvagatatā ? vidyamānasya hi sarvatvamasarvatvaṃ sarvagatatvamasarvagatatvaṃ veti vicāryaṃ syāt . athavā tvadabhipratamevaitat tadabhāvapratipādanam, nāsmadabhiprāyaḥ, evamityetena vidhinā . kutaḥ ? tadātmatvābhimatanirasanāt, yo yadātmatvenābhimato'rthastaṃ nirasyan vādī tamevārthaṃ nirasyan dṛṣṭaḥ, yathā uṣṇo na bhavatyagniḥ iti bruvannauṣṇyenāvinābhāvinamauṣṇyātmānamagnimeva nirasyati tathehāpi vinidrādyavasthālakṣaṇaṃ puruṣamuktvā puruṣasvātmaitāḥ puruṣānna bhinnāḥ santi iti tā nirākurvaṃstadātmānaṃ puruṣameva tvaṃ nirākaroṣīti tvadabhiprāya evāyaṃ puruṣābhāvaḥ . evaṃ tāvat pravṛttyopalakṣitastvadīyo'bhiprāyo vyākhyātaḥ .

Linked texts (1)