Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 3.47

Nyāyāgamānusāriṇī 3.47

Language
Sanskrit

3.47

evaṃ tāvadapravṛttapravṛttipratiṣedhādanagniprakāśadṛṣṭāntaprasaṅgāgatavādamavatārya pūrvavadudāharaṇe prasaṅgamutthāpayiṣyannāha --pūrvavadudāharaṇādevetyādi yāvanna pravṛttamiti . nanvetat tvayābhyupagataṃ pūrvāvasthodāharaṇādeva pāścāttyāvasthā viśiṣṭā iti . anyathā hi ko viśeṣaḥ pūrvaparāvasthayo rajaḥpravartanādṛte ? tasmāt sa viśeṣo rajaḥpravartanādeva . ko dṛṣṭāntaḥ ? kṣīradadhipariṇāmakālavat, yathā kṣīrāvasthāto dadhitvapariṇāmāvasthā viśiṣṭā, pūrvaṃ kṣīrakāle na dadhyāsīt paścād bhūtamiti dṛṣṭam, prakarṣavṛttyā ca vinā na bhavatyayaṃ viśeṣastathā so'pīti . etanna, pariṇāmasya tatraivoktatvāt, nāyaṃ viśeṣaḥ parataḥ sidhyati, kutaḥ ? pariṇāmasya tatraiva sukhe'bhyupagamyāsmābhiruktatvāt . yasmāt prakāśātmaiva vṛttiḥ, prakāśasya yaḥ svātmā sa eva vṛttiḥ, prakāśasyaiva ca vṛttiḥ kālaḥ, sa ca tato'nanyaḥ, kṣīradadhipariṇāmāvasthayoḥ kālākhyatvāt kṣīradadhitvāpattiḥ kālabhedāt, sa ca pariṇāmaḥ sukhasvātmeti nānyat kāraṇaṃ mṛgyaṃ svātmana eva pariṇāmāt . itarathā sa prakāśo na saḥ, sa prakāśa eva yadi pravṛttiviśeṣo na syādanyātmā syāt sa eva prakāśātmā na syāt, tathā'pravṛttatvāt tena prakāśātmaprakāreṇāpravṛttatvāt, paryāyeṇa tamarthaṃ sphuṭīkurvannāha --tathā'bhūtatvādityarthaḥ . dṛṣṭānto ghaṭapaṭavat, yathā ghaṭaḥ paṭo na bhavati tena prakāreṇābhūtatvāt paṭo'pi ghaṭo na bhavati tathā sa prakāśo'prakāśa eva syāditi . viparyayeṇa tatsvarūpasādhanamucyate --yaiva ca pravṛttiḥ sa eva prakāśo nānyaḥ kaścidartha iti pratijñā, tathāvṛttatvāt tathāpravṛttatvādityarthaḥ ghaṭaghaṭasvātmavat, yathā ghaṭaprakāreṇa ghaṭātmanaiva vṛttatvād ghaṭa eva ghaṭasvātmā nānyat kiñcit tathā pravṛttireva prakāśa iti .

Linked texts (1)