Dvadasharanayacakra 3.49

3.49

evaṃ ca pallavavad raja evāpadyate, evaṃ ca kṛtvoktavidhinā pallavasthānīyaṃ pravartyaṃ raja eva na pravartakam, sattvameva ca pravartakaṃ pavanasthānīyaṃ na pravartyamityāpannam . kiṃ kāraṇam ? tathā prakāśasya pravartyatvāt, yasmāt tena prakāreṇa pravartyatvaṃ rajasaḥ prakāśena tasmād rajasaḥ prakāśena pravartyatvādityarthaḥ, uktaṃ hi --rajasaḥ pravṛttirātmarūpam, tadāpādayati prakāśaḥ prakāśāprakāśite rajaso'pravṛtteḥ iti . tasmāt prakāśena tathā pravartyatvād rajasaḥ sādhūktam --tadātmana eva pravṛttatvāditi . evaṃ tāvat sattvarajasorbhedamupagamya hetorasiddhirviparyayata uktā, naiva vā sattvavyatiriktaṃ rajo'bhyupema ityata āha --tathāprakāśānatiriktatattvarūpatvād vā pravṛtteḥ, vyākhyātaprakārasya prakāśasya tattvamatiricya nāsti pravṛtteḥ svarūpam, tata eva hetoḥ kuto'pallavapavanabhedasādharmyaṃ sattvarajasorabhinnatvāt pallavapavanayorbhinnatvāt ? vyatiriktatattvarūpaḥ pavanaḥ pravartayati pallavaṃ na tu tathāprakāśātiriktatattvarūpā pravṛttirasti . na tadrūpatvamatadvṛttitvāditi cet, na, rajaḥsvapravṛttivat tadātmana eva pravṛttatvāt, anyathā hi na prakāśetetyuktatvādanyathā tu pravṛttyabhāvāt . syānmatam--prakarṣeṇa kāśanaṃ prakāśanaṃ... ... ...pravṛttivat . na, sattvasyāpi rajovadaparisamāptarūpatvāt... ...pravartakābhāvasya cāparyāptatvenoktatvāt . evaṃ caikaiva vinidrāvasthāpuruṣatvavat pravṛttiḥ pradhānamiti tanmātrameva tat pravṛttyāpattirūpanirūpyatvāt pravṛttisvātmavadityādi bhaṅgacakrāvartanam, iti dṛṣṭāntadārṣṭāntikayorvaiṣamyaṃ darśayati--yathehāpallavalakṣaṇaḥ pavano loke bhinna iti dṛṣṭaḥ apavanalakṣaṇaśca pallavaḥ, yujyate hi pallavavyatiriktatattvarūpaḥ pavanaḥ pallavamāghnan pravartayati pallavaṃ pallavaśca tenāhataḥ pravartyate tadvyatiriktatattva iti na tu tathāprakāśātiriktatattvarūpā pravṛtirasti ubhayoḥ śabdādyāvirbhāvamātraphalatvāt, ato vaiṣamyamiti .