Dvadasharanayacakra 4.46
Nyāyāgamānusāriṇī 4.46
- Language
- Sanskrit
4.46
atrottaraṃ paraḥ nanu karmaṇaiva kariṣyata iti svata eva karmaṇā karma kriyate na tadvyatiriktena kartretyuktaṃ prāg dṛṣṭānte vrīhiṇaiva vrīhiḥ kāryeṇa bījavrīhiṇā kāryo'ṅkuravrīhiḥ kriyata ityuktaṃ mayeti smārayati . itara āha --nanu sudūramapi gatvetyādi, vicārya vicāryāpyātmavyatiriktapuruṣāvinābhāvitvāt karmaṇastvayāpyetadabhyupagantavyaṃ karmavādinā--karmavyatiriktaḥ kartā puruṣo'stīti . kasmāt ? vrīherapyāvartakatvāt, asyāpi vrīhidṛṣṭāntasya kṣityudakākāśavātāṅkurādyāvṛttirūpatvāt teṣāṃ ca svarūpabhedāt svataḥpṛthagbhūtakartravinābhūtaṃ karma sidhyati ato viparyayasādhanatvamiti . kiñcānyat, akṣarārthācca, kriyata iti karma karturīpsitatamaṃ karma pā॰ 1 . 4 . 49 iti karmaśabdākṣarārthaḥ . tatastasya kṛtakatvaṃ nirvivādam, tasmācca nirvivādakṛtakatvāt karmaṇaḥ kartureva bhāvaḥ svatantrasya, puruṣa eva bhavati, kartureva bhāvaḥ sarvasyeti pañcamīnirdeśād vā puruṣādeva sarvaṃ bhavati kāraṇāt . evaṃ ca tvaduktahetoreva karmavyatiriktapuruṣasiddheḥ karmaṇaśca tadvyatiriktasya siddherāvartakavaidharmyeṇa karmaṇaḥ kṛtakatvaṃ kartrarthāntarabhūtasyāvadhāraṇaṃ ca yuktam . kutaḥ ? tacchakteḥ, tasmādeva hi kartuḥ puruṣāt karmaṇaḥ kṛtakatvaśaktiḥ, karturvā puruṣasya karaṇaśaktiḥ, na vrīhiṇaiva vrīhivadāvartakatveneti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit