Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.46

Nyāyāgamānusāriṇī 4.46

Language
Sanskrit

4.46

atrottaraṃ paraḥ nanu karmaṇaiva kariṣyata iti svata eva karmaṇā karma kriyate na tadvyatiriktena kartretyuktaṃ prāg dṛṣṭānte vrīhiṇaiva vrīhiḥ kāryeṇa bījavrīhiṇā kāryo'ṅkuravrīhiḥ kriyata ityuktaṃ mayeti smārayati . itara āha --nanu sudūramapi gatvetyādi, vicārya vicāryāpyātmavyatiriktapuruṣāvinābhāvitvāt karmaṇastvayāpyetadabhyupagantavyaṃ karmavādinā--karmavyatiriktaḥ kartā puruṣo'stīti . kasmāt ? vrīherapyāvartakatvāt, asyāpi vrīhidṛṣṭāntasya kṣityudakākāśavātāṅkurādyāvṛttirūpatvāt teṣāṃ ca svarūpabhedāt svataḥpṛthagbhūtakartravinābhūtaṃ karma sidhyati ato viparyayasādhanatvamiti . kiñcānyat, akṣarārthācca, kriyata iti karma karturīpsitatamaṃ karma pā॰ 1 . 4 . 49 iti karmaśabdākṣarārthaḥ . tatastasya kṛtakatvaṃ nirvivādam, tasmācca nirvivādakṛtakatvāt karmaṇaḥ kartureva bhāvaḥ svatantrasya, puruṣa eva bhavati, kartureva bhāvaḥ sarvasyeti pañcamīnirdeśād vā puruṣādeva sarvaṃ bhavati kāraṇāt . evaṃ ca tvaduktahetoreva karmavyatiriktapuruṣasiddheḥ karmaṇaśca tadvyatiriktasya siddherāvartakavaidharmyeṇa karmaṇaḥ kṛtakatvaṃ kartrarthāntarabhūtasyāvadhāraṇaṃ ca yuktam . kutaḥ ? tacchakteḥ, tasmādeva hi kartuḥ puruṣāt karmaṇaḥ kṛtakatvaśaktiḥ, karturvā puruṣasya karaṇaśaktiḥ, na vrīhiṇaiva vrīhivadāvartakatveneti .

Linked texts (1)