Dvadasharanayacakra 4.49
Nyāyāgamānusāriṇī 4.49
- Language
- Sanskrit
4.49
karmapravṛttimātratvādityādi yāvat karmaṇa eveti cet . syānmatam--yaducyate śāstranirākaraṇamevaṃ tvadupadeśādinirākaraṇaṃ ca karmaṇo'svatantratve satyalabdhātmavṛttitvādābhūtadevadattavadabhavanam, nirvivādakṛtakatvāt kartureva bhāvastacchakteḥ, vrīherapyāvartakatvāt svarūpabhedāt puruṣa eva bhavati, ityādi sarvaṃ nopapadyate, karmata eva bhavati ityupapadyate karmapravṛttimātratvāt tathā śāstrārthasyāsmadupadeśādikriyāṇāṃ ca pratipattyapratipattyoḥ karmapravṛttimātratvāt prājñapuruṣapratipattivad balīvardādyapratipattivacca . tasmāt sarvāṇyetāni karmaṇa eva hetorbhavanti pūrvoktanyāyavaccintāvyāyāmādiśārīra pattyapratipattyoḥ sarvāṇyetāni karmaṇa eveti cet, atha tadādikarma kutaḥ ? brūyāstvam--oṃ puruṣādeveti . karmata eva na, vrīhivaidharmyeṇākartṛkatvāt, ātmādivat, notkṣepaṇavat . kathamasambaddham ? yasmānna śubhamaśubhaṃ vā rūpādi iṣṭakāraṇamaniṣṭakāraṇaṃ vā ekāntena kiñcidasti . tadeva śubhamaśubhamiṣṭakāraṇamaniṣṭakāraṇaṃ ca . eka eva mānasakleśaphalatvāt tasya, iti cedāśaṅkāyām, evaṃ cenmanyase . tatastvamidamasi tāvat praṣṭavyaḥ --atha tadādikarma kutaḥ ? iti . mama tāvadabhiprāyaḥ--kṛtakatvāt karmaṇaḥ puruṣādeva taditi . tannecchatā tvayā vaktavyam--kutastadādikarma yata etat sarvaṃ pratipattyapratipattikleśādi ? iti tvadabhiprāyākarṣaṇārthaḥ praśnaḥ, kiṃ tadapi karmaṇa eva uta puruṣāt ? iti . brūyāstvam--oṃ puruṣādeveti, evaṃ nāmāstu, ko doṣaḥ gatyantarābhāvāt, karmata eva ityabhiprāyaḥ syādityatra brūmaḥ --na, vrīhivaidharmyeṇākartṛkatvāt, vrīherapyāvartakatvāt kartṛtvamupayāti, nāsāvato vrīhirakṛtakaḥ, akartṛkatvāt, tataścākriyamāṇatvānnopapadyate karmaṇaḥ karmatvaṃ tasyādikarmaṇaḥ . kimiva ? ātmādivat, yathā ātmākāśakāladigādīni na kenacit kriyanta ityakarmāṇi tathā ādikarmāpi syāt . notkṣepaṇavaditi vaidharmyadarśanam, yathā utkṣepaṇaṃ karma tadvyatiriktenotkṣeptrā vinā na bhavati tathedamiti .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit