Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.55

Nyāyāgamānusāriṇī 4.55

Language
Sanskrit

4.55

syānmatam--rūpādīnāṃ deśabhedena yugapadavasthāyināṃ rūpaṃ raso gandha ityādayaḥ parasparato deśabhinnā iti gṛhyante . tasya deśasya paramāṇuśo bhede na rūpaṃ raso gandho vopalabhyate, deśasambandhena tūpalabhyamānā bhavanti . deśato'tyantaṃ bhedagrahe teṣāmabhavanam . tathā kṣaṇabhede prathamakṣaṇe'nyad rūpaṃ dvitīyakṣaṇe'nyaditi gṛhyate ced na rūpaṃ nāma kiñcit syāt tanniṣṭhasya kālasya rūpagrahaṇāśrayasambandhābhāvādityabhavanātmakā bhavanātmakatvād nirvastutvāpatteḥ dravyameva tathātathābhavanalakṣaṇaṃ satyaṃ cakṣurādipratyayopayogāpadeśena bhavati bhāgineyādyapadeśaviśiṣṭaikatvasatyapuruṣavat . yaccopayogasvatattvaṃ matyādi tadapi pudgalātmatattvam, rūpādyātmakatvāt, aṇvādivat . upayogalakṣaṇa ātmā rūpādyātmakeṣu pudgaleṣu upayuktaḥ rūpādyātmaka eva, sarvātmanā grāhye upayogamayān mṛtpiṇḍaḥ śivakāditāyāmiva so'cetana eva syāt paṭe'nupayujyamānaghaṭādivat . ātmā pudgalasvatattva eva ātmasvatattvajñānāvaraṇādyudayapravṛttyavyatiriktabhāvāvyatiriktarūpatvācca . rūpādayaḥ syuḥ . ādigrahaṇād bhāvabhedena ekaguṇadviguṇatriguṇakṛṣṇādibhedena agṛhyamāṇatvād viśiṣṭasya sāmānyasyaiva grahaṇāt . tataḥ kim ? abhavanātmakatvād nirvastutvāpattirvandhyāputravat . tataśca nirvastutvāpatteretat pratipattavyam --dravyameva tathātathābhavanalakṣaṇaṃ satyaṃ na rūpādayo nāma keciditi . tathā tatheti rūparasādiprakāreṇa bhavati śyāmaraktatāditadbhedaprakāreṇa ceti satyam, dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104, dravati bhavatīti . kathaṃ punastad dravyamabhinnaṃ sad rūpādibhedena bhavatīti cet, cakṣurādipratyayopayogāpadeśena bhavati . cakṣurādipratyayā ityadhipatyālambanahetusamanantarapratyayāḥ, te nimittamasyopayogasya jñānadarśanākhyasya sa cakṣurādipratyayopayogaḥ, tadapadeśena rūpādi bhavati jñānāpadeśena cakṣūrūpādipratyayenetyarthaḥ . yathoktam— rūpālokamanaskāracakṣurbhyaḥ sampravartate . vijñānaṃ maṇisūryāṃśugośakṛdbhya ivānalaḥ .. iti . dṛṣṭāntaḥ --bhāgineyādyapadeśaviśiṣṭaikatvasatyapuruṣavat, yathaika eva puruṣo'nekasambandhistrīpuruṣāpekṣāpadeśaviśiṣṭo bhāgineyo mātulo bhrātā patiḥ pitā devaraḥ śvaśuraḥ putro bhrātrīya ityādirbhavati devadatta eka ityeva ca satyastathā dravyamekameva rūpādi bhavati cakṣurādyapadeśāditi sādhūktamekameva sarvātmakamiti .

Linked texts (1)