Dvadasharanayacakra 4.56

4.56

evamupayogātmakatvaṃ pudgalasya rūpādiprabhedasyoktam . idānīmupayogasyāpi paudgalātmyamucyate — yaccopayogasvatattvaṃ matyādi tadapi pudgalātmatattvamiti pakṣaḥ . kasmāt ? rūpādyātmakatvāt, aṇvādivat . sa hyupayogalakṣaṇa ātmā paramāṇudvyaṇukatryaṇukādiṣu rūpādyātmakeṣu pudgaleṣu upayujyate kṛtsno vyāpriyate sārvātmyena vyāpta upayuktaḥ samāpta ityarthaḥ, rūpādyātmaka eva, apradeśasaṅkhyeyāsaṅkhyeyānantapradeśapudgalavat tadupayogāt tatpariṇāmāt tadeva taditi pūrvoktanyāyācca . yadyevaṃ rūpādyātmakatvamātmano nābhyupagamyate'saṅkhyātapradeśasyāpi rūpādimadekadravyopayoge tādātmyaṃ grāhye yātīti tato'saṅkhyātapradeśo'pi nanvevaṃ pudgala eva ātmā prāptaḥ, tasyopayogātmanaḥ pudgalatvāt, kuto'sya rūpādyātmakatā ? na, upayogātmakatvādeva rūpādīnāmapyuktavat . anena sarvamapi karmakāraṇaikāntavādimataṃ puruṣakārakāraṇaikāntavādimataṃ ca asambaddhaṃ boddhavyam, itaretarātmakatvāt . sarvātmanā sārvātmyena sarvaiḥ pradeśairgrāhye dravye upayogamayān upayogamagacchan anupayujyamāno'cetana eva paṭānupayujyamānaghaṭādivat syāditi sambhantsyate . kathaṃ punarupayogaṃ yān yāyāt ? mṛtpiṇḍaḥ śivakāditāyāmiva, yathā mṛtpiṇḍaḥ kṛtsnaḥ śivakādibhāve sārvātmyena vyāpāraṃ gacchati tathā yadi na gacchedātmā grāhye tatastādātmyamapratipadyamānaḥ so'cetana eva syāt paṭe'nupayujyamānaghaṭādivaditi yathākramaṃ vaidharmyeṇa sādharmyeṇa ca dṛṣṭāntau . cetano hyupayogalakṣaṇastadabhāvādacetanaḥ syāditi eṣa doṣo rūpādyātmakatvābhāve syādātmana upayogalakṣaṇasya . tasmāt siddhaṃ rūpādyātmakatvamātmana upayogātmakatvāt . ataḥ pudgalasvatattvameva matyādi iti sādhūktam . itaśca ātmā pudgalasvatattva eva, ātmasvatattvetyādi yāvad bhāvāvyatiriktarūpatvācca . ātmanaḥ svatattvamaudayiko bhāvaḥ, udaye bhava audayikaḥ, kasya ? karmaṇo jñānāvaraṇīyāderaṣṭavidhasyāpi, sa ca tadudayapravṛttito'pṛthagbhūto'vyatirikto bhāvaḥ svaṃ tattvamātmanaḥ, tadavyatiriktarūpaścātmā, tasmādātmasvatattvajñānāvaraṇādyudayapravṛttyavyatiriktarūpatvāccātmā pudgalātmatattva eva tādātmyapratipatteḥ rūpādyātmakaparamāṇvādivadityarthaḥ .