Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.6

Nyāyāgamānusāriṇī 4.6

Language
Sanskrit

4.6

idānīṃ tvadiṣṭeśvarakāraṇatve tu doṣā ucyante --īśvarāt tvityādi . idaṃ cintyam--īśvarāt karmaṇaḥ pravartanaṃ kiṃ sataḥ, asataḥ ? kiṃ cātaḥ ? tadyadyabhūtasya karmaṇa īśvaraḥ pravartakaḥ tataścādvaitaṃ puruṣādivādavat prāptaṃ tasyāpi tadātmakatvāt karmaṇo'pīśvarātmakatvādīśvarasyaiva karmatvenotpatteḥ . bhūtasya cet, atha bhūtasya karmaṇa īśvarāt pravṛttistata etat prāptam --prāgapi tat karmāsti, kāraṇe kāryasya sattvāt . tacceśvarātmaiva, tanukaraṇādibhāvyavat tathābhūtestathāpravṛttestattadāpatterityādibhiryuktibhiḥ, tathāpi sutarāmadvaitaṃ tadātmakatvādeva puruṣāvasthāvadīśvarabhāvyatadātmakāṇvādibhavanavad vā . atha yasmai pravartyate yathā . athācakṣīthāḥ--na tat karmeśvarātmakam, kiṃ tarhi ? yasmai prāṇine śubhamaśubhaṃ vā naranārakatiryagamaravicitrabhedarūpeṇa yena yena prakāreṇa pravartyate teneśvareṇa tattatprāṇyātmakaṃ taditi . atrocyate — tasmāt tarhi tat tathābhūtam, pratyekaṃ prāṇinaḥ kāraṇāt tasmāt tasmāt tathā tathā bhūtamityarthaḥ, atha tatkṛtamapi puruṣakārarājaprasādavadīśvarāpekṣaṃ pravartate, kṛtatāṃ prati tāvat svātantryaṃ siddhaṃ tasyaiva, tatkṛtaṃ hi karmaiva īśvaraprasādamutpādayati . dravyādipañcakāpekṣasevādikriyāphalapratyakṣavat . tvadabhimateśvarastu yadi svatantraḥ karmānapekṣaśca pravartayati tataḥ pratipuruṣaniyāmakakarmābhāve'nupapannasthānavigrahendriyopabhogābhyudayapratyavāyāpavargādiviśeṣamidaṃ jagat syāt, tulyakāraṇatvāt, paṭatāntavatvavat . tadvaśāt tatheśvarapravṛtteḥ, tatastasya pravartane sa eveśvaraḥ, kṛtaṃ tvadiṣṭamīśvarākhyamātmavaśena tathā pravartayatastasya tasya prāṇina īśvaratvam, neśvarasya tathā pravartyatvāt karmakaravat .

Linked texts (1)