Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 4.61

Nyāyāgamānusāriṇī 4.61

Language
Sanskrit

4.61

tathānatirekātirekāt karmāpi pravartayitṛ, yathā puruṣaḥ pudgalātmakarmadharmaprabhedabhinno'pyavyatiriktaḥ pravartayitā tathā karmāpi tadanatiriktātiriktakāraṇatvāt pravartayitṛ . kiñca, cetanācetana- paramārthatvācca puruṣasyaiveṣṭāniṣṭavidhiṃ prati vyāpāraḥ, sa eva hi puruṣaścetano'cetanaśca, kutaḥ ? iṣṭā evaṃ ca avibhaktadvyātmakatāyāṃ dvividhaḥ karmākhyapuruṣakārasya pravṛttiprabandhaḥ sādhyo'sādhyaśca tīvramandādihetūpasevanasañcitatvāt sādhyāsādhyavyādhivat, calanīyo'vicālyaśca baddhābaddhamūlatvād vṛkṣa-haṭavat, nikācitānikācitāvayavatvādayaḥśalākākalāpavat . niṣṭavidhivyāpriyamāṇatvāt . utkarṣāpakarṣāviṣṭāniṣṭau, tayorvidhiḥ tatprāptyupāyaḥ pramādāpramādau, tau ca dṛśyete . tasmādayaṃ puruṣaścetano'cetanaśca pramādāpramādayoriṣṭāniṣṭavidhyorvyāpriyamāṇatvāt . ato'cetanakarmānubhāvopalambhāccetanapuruṣānubhāvopalambhāccāsau taddvayaparamārthaḥ . tasmācca karmāpi pravartayitṛ . athaivaṃ neṣyate tvayā, yadi ca puruṣaścetanaśaktireveṣyate tato'sau bhavet paśuvad manuṣyatvenāpi gamyāgamyabhakṣyābhakṣyādyaviśeṣajño yathā paśurbhavatyalpacetanastathā manuṣyatve'pi bhavet . vyaktavarṇapadavākyādarthapratyāyanasamarthaśabdoccāraṇādiśaktiśca manuṣyastadvat paśurapi bhavet . kṛmyādivad manuṣyo'pi jaḍaḥ syāt, manuṣyavat kṛmirapi paṇḍitaḥ syādityādi . tasmāt karmāpi cetanaṃ puruṣo'pyacetanaḥ, taccobhayamavibhaktamiti grāhyam .

Linked texts (1)