Dvadasharanayacakra 5.57
Nyāyāgamānusāriṇī 5.57
- Language
- Sanskrit
5.57
anantaraṃ khapuṣpādirapi prasaṅgato'bhihito yo'sāvabhāvābhimatastatrāpi abhāvaḥ iti ca nāpadārtha ucyate, kiṃ tarhi ? nañaḥ paryudāsavācitvād bhāvādanyo bhāva iti bhāvaviśeṣaḥ, abrāhmaṇakṣatriyādivat . evaṃ khapuṣpādyasattāvāciśabdānāṃ bhāvārthatvam, evamasadbhāvābhimateṣvapi sadarthaviṣayatvamiti nyāya nyathābhavanaṃ tathā vinaśyati ityādi . khapuṣpādīnāmapi nanu tathā abhavanam, anyathā na tu abhavanam . agatisthitiranyathābhavanamevaṃ khapuṣpādirapi, sati niyatatvāt prakārāṇām . evaṃ ca eka eva pūrvāparībhūto bhāvaḥ pravṛttirityucyate sa ca evāntarbhāvitasvaprabhedatvāt pravṛttiviśeṣa ityucyate, bhujiviśeṣavat, yathā bhujāveva dravyakṣetra- vyāpitāṃ darśayati . vakṣyate cāsyodāharaṇamatideśasya . idaṃ tu tāvat prakṛtaṃ bhāvyate --yathā tiṣṭhati, pacati ityanyathābhavanam, anyena prakāreṇa parispandapariṇatasya dravyasya tataḥ prakārādanyena aparispandapariṇatiprakāreṇa bhavanaṃ tiṣthati āste śeta ityādi, taṇḍulādikaṭhinadravyamṛdūbhavanaṃ pacatyādi . yathaitāḥ kriyāḥ anyathābhavanamātrabhedāḥ pravṛttisāmānyaṃ bhavanaṃ nātivartante tathā vinaśyati pradhvaṃsate nitiṣṭhati ityādayo'pi bhavanaprakārāḥ pravṛttisāmānyaṃ bhāvatvaṃ ca nātivartante . evaṃ kriyāpadavācyasyārthasya anyathābhavanamātratā vyākhyātā . ye'pyatyantābhāvābhimatāḥ khapuṣpādiśabdavācyāsteṣāmapi nanu tathā abhavanam, anyena prakāreṇa na tvabhavanam, bhavanameva, nātyantābhavanamityarthaḥ . katham ? agatisthitiḥ, gateranyā sthitiragatisthitiḥ, na tu gatyabhāvamātram, gatereva prakārāntaratā . yathā sā sthitiranyathābhavanamevaṃ khapuṣpādirapi anyathābhavanam . kiṃ kāraṇam ? sati niyatatvāt prakārāṇām, prakāratvāt sanneva khapuṣpādiḥ, yo yaḥ prakāraḥ sa sanneva, yathā gatinivṛttiḥ sthitiruktanyāyā satī . kathaṃ khapuṣpādeḥ prakāratā iti cet, ucyate--khapuṣpasya ca samavāyarūpeṇānabhivyaktiḥ aśokakusumādiprakāreṇābhivyaktiriti prakāratvānativṛtteḥ, dravyakriyayoḥ sarvātmakatvādasmin dravyārthanayabhede sarvaṃ dravyaṃ kriyā ca gamanādi, dravyabhedānāṃ gamanādikriyābhedānāṃ coktavad bhavanadvayābhedāt katamat khaṃ katamadvā puṣpāṇāṃ vikasanamanyat ? iti devadattagamanabhavanadvayatvavat tadapīti khapuṣpādirapi bhāvaḥ .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit