Dvadasharanayacakra 5.58

5.58

evaṃ cetyādi . evaṃ ca kṛtvā gamanasthānādikramabhāvinīnāmapi kriyāṇāṃ satatasampravṛttitādātmyānatikramādeka eva pūrvāparībhūto bhāvaḥ pravṛttirityucyate, evameva ca tadupapadyate yaduktaṃ pūrvāparībhūtaṃ bhāvamākhyātenācaṣṭe vrajati pacati nirukta॰ 1 . 1 ityādīti sarvadhātvaikārthyasya cānantaramāpādayiṣyamāṇatvāt . kasmāt sa bhāvaḥ pravṛttirityucyate ? brūmaḥ--prakarṣeṇa vartanāt . sa ca prakarṣaḥ sadā sarvaprabhedānubhavanarūpaḥ, sa ca evāntarbhāvitasvaprabhedatvāt pravṛttiviśeṣa ityucyate rūpādigatyādīn svaprabhedān antarbhāvayanneva bhāvaḥ sāmānyabhavanalakṣaṇo bhavan, bhedānāṃ parasparato viśeṣāviśeṣau bhedānusyūtatvāt, na tvadiṣṭaḥ kārakāṇāṃ pravṛttiviśeṣaḥ sāmānyapravṛtterbhinnaḥ kaściditi . dṛṣṭāntaḥ --bhujiviśeṣavaditi . tadvyākhyānam --yathā bhujāvevetyādi yāvat prakāramātraṃ bhidyata iti . aśana-pāna-khādya-svādyādidravyabhedena kālabhāvabhedena prakāramātraṃ bhidyate evaṃ gatisthityorastimriyatyorvā . sarvaiva vāsau ... ... ...kriyaiva . evaṃ ca bhujigatisthitipaktyādīnāmapi tathā tathā sarvabhāvavyāpitā, bhāṣatijānātiśvetatyādīnāmapi pūrvottaravyaktyavyaktibhavanaikatvāt . kāṃsapātryāṃ pāṇau śarāve veti kṣetrabhedena prathamadvitīyagrāsādinā dinarātryādinā sāyaṃprātarāśādinā vā kālabhedena tīvramandakṣudhitaglānauṣadhasvasvarasāyanādibhāvena ca prakāramātreṇaiva bhidyate na bhujitvena . na hi teṣu prakārabhinneṣu kaścidabhujirbhavati akriyā vā . kintu sarvo'pyasau bhujirūpānatikramād bhujireva, atha ca parasparataḥ prakāramātrabhedād bhidyante tathā sāmānyapravṛttireva pravṛttiviśeṣaḥ, vartaterastyarthasya sarvagatisthityādibhedātmakatvāt . evaṃ gatisthityorastimriyatyorveti virodhibhāvaprādurbhāvo'pi sāmānyabhavanasyaiva prakāramātrabhinnasya vispanditamiti tannigamayati --sarvaiva vā'sāviti yāvat kriyaiva . tasmādasti-bhavati- vidyati-padyati-vartatīnāmekārthatvāt prakārabhedācca tato nāsāmānyaḥ pravṛttiviśeṣo bhujisāmānyamātraprakārabhinnabhujiviśeṣavaditi .