Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.60

Nyāyāgamānusāriṇī 5.60

Language
Sanskrit

5.60

evaṃ tāvat pravṛttisāmānyameva kriyā pravṛttiviśeṣa ityuktam, adhunā lakṣaṇāntaraṃ parīkṣyam, ata āha --yadapyādinaigametyādi . ṇegehiṃ miṇati māṇehiṃ ṇegamo esa tassa ṇeruttī . saṃgahitapiṃḍitatthaṃ saṃgahavayaṇaṃ samāseṇa .. āva॰ ni॰ 755 ityevamādinayalakṣaṇe dravyakriyātmakadvitvādyanekadhā gamo naigama iti niruktyapekṣayā dravyakriyādvitvātmakavastuvāda ādinaigamanayadarśanam, tritvādidarśanānāṃ dvitīyādinaigamatvāt . etad darśanamanavabudhya pūrvanayanipāti saṃgrahanayaṃ nipatituṃ śīlaṃ yasya nirūpaṇasya tadidaṃ sthitisvarūpanirūpaṇaṃ kriyate saṅgrahanayadarśanānupāti . prathamād vidhibhaṅgād vyavahāranayādārātīyā ye'tītāḥ pūrvanayāste saṅgrahanayabhedāḥ, tadanupāti yaduttaraṃ kriyālakṣaṇaṃ sthityudāharaṇadvāreṇocyate tatsvarūpanirūpaṇāya tadaviditanayaviṣayavivekairevocyate . kathaṃ punastaiḥ sthitisvarūpanirūpaṇaṃ kriyate ? ucyate --sā tu dravyāvasthāviśeṣo gativat pratipattavyā ityevaṃ nirūpyate . yathā gatirdravyasyāvasthāviśeṣo bālakumārādivad dravyādananyā tathā sthitiriti . gatisthitivacca sarvakriyā iti . atrāpi lakṣaṇāntare doṣa ucyate avikalpite ka iti cet, ucyate — yatnaprasādhitakriyārthāntaratvatyāgaḥ, prāk tvayā yatnena prasādhitamuktivastukriyālakṣaṇābhidhānena dravyādarthāntaraṃ kriyā iti tasya tyāgo doṣaḥ . kiṃ kāraṇam ? avyaktadravyāvasthātvāt, iha hyavasthāśabdenāvyaktāḥ kramabhāvino bālakumārādayo dharmā dravyasyaiva devadattāderaṃśā evocyante, te cāṃśāstadavayavatvāt tato'nanye . tasmānna tato'rthāntaramityetadāpannam . sa cābhyupagatadravyārthāntarabhūtakriyāpadārthatyāgo doṣaḥ . eṣa prayogeṇaivodbhāvyate --yat tad dravyaṃ tato'nanyetyādi gatārthaṃ yāvadabhyupagamavirodha iti .

Linked texts (1)