Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 5.64

Nyāyāgamānusāriṇī 5.64

Language
Sanskrit

5.64

tvanmanorathānuvṛttestvityādi . dravyasyāvasthāmātraṃ kriyā, nārthāntaram ityeṣa sāṅkhyamatānuvartino bhavataḥ parapratyayo manorathaḥ sa nopapadyate, sarvatra dravyakriyātmakabhāvāpattibhāvāduktavat . athāpi tvanmanorathamanuvṛtya dravyamātradarśanābhimukhībhūyāpi avasthāśabdaṃ śrūyamāṇamapi ujjhitvā yadyapi tvaduparyanukampādravīkṛtacetaso na kiścid brūmaḥ, tathāpi balādevopapattereva atyājyābhimatatattvadravyaśabdārthavaśāt, atyāgārhamabhimataṃ tattvaṃ tava sāṅkhyasya ca dravyamevārthaḥ, tadabhidhāyino dravyaśabdasya vaśāt tadarthavaśācca punarapi sāraṃ sāraṃ dravyādarthāntarabhūtāyā gatisthityādikriyāyā āpattiḥ, sā kriyāpannā, kasmāt ? bhavati bhavanaṃ vā dravyamiti bhavyārthatvāt, dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104, bhavyaśabdaśca kartari bhāve vāstu, tathā dravyaśabdo'pi . tatra dravyaśabdasya bhavyārthatvāt prakṛtipratyayārthavyutpattiravaśyambhāvinī, tataśca prakṛtipratyayārthavyutpatterdravyakriyayoḥ siddhiḥ, prakṛtyarthasya kriyātvāt pratyayārthasya dravyatvāt . kathaṃ vyutpattiriti cet, ucyate--sādhyasādhanabhedāt, yad bhūyate sā kriyā, yad bhavati tad dravyam, yat tad bhavatā vastunā bhūyate sa prakṛtyartho bhāvaḥ, yat tad bhavati tat kartṛ, tasmāt kartṛbhāvanānātvād dravyakriyānānātvāt syāt, nānyathā . tasmād nayotthānaprakṛtād dravyaśabdārthavaśād bhavyabhavatyādiśabdavaśācca balādeva dvitvasiddhiriti sādhūktam .

Linked texts (1)