Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 6.51

Nyāyāgamānusāriṇī 6.51

Language
Sanskrit

6.51

yadapyuktaṃ tvayā yathābhūtasannihitavastuśaktivyaktiḥ kriyā dravyābhede sarvabhedaprabhedanirbhedaṃ bījaṃ dravyam iti ca tanna bhavati, yasmāt kriyā hi prāgabhūtanirvṛttyarthā, jagatpralayakāle ca kā tvadiṣṭavyāpāralakṣaṇā kriyā madiṣṭādṛṣṭacoditāṇugatakarmaṇyasati ? sā hyadṛṣṭacoditāṇukarmajanitā dharmanirvṛttyarthā jagatsṛṣṭyarthā ca syāt, karmaiva ca naḥ kriyā, na hi sā nirvṛttameva nirvartayituṃ krīḍitamevāstu iti nirarthakaṃ vā pravartate . sā cānekadravyatāyāṃ satyāṃ bhavati, anekadravyatvaṃ cādṛṣṭacoditāṇukarma antareṇa na bhavitumarhati, kasmāt ? adṛṣṭavaśādaṇuṣu karmasambhavād dvyaṇukādyanekadravyotpatteḥ tatsamavāyācca, tataścānekāṇukṛtāgnyūrdhvajvalanādilokasthitikarasarvakāryopapatteḥ naikasya kasyacit khavad nityasya kriyāsti . bhedabījamātradravyaśaktivyaktau vā na kaścidupakāro'styasya jagataḥ, kiṃ kāraṇam ? yasmāduktam --aṇumanasoścādyaṃ karmetyadṛṣṭakāritam vai॰ sū॰ 5 . 2 . 14 iti . na cedetadevamiṣyate yadā adṛṣṭaparigṛhīteṣvaṇuṣu karma na sambhavād dvyaṇukādyanekadravyotpatteḥ . na cedetadevamiṣyate tadā caikyena tadekaṃ dravyaṃ niṣkriyatvānna kiñcidārabheta, tataśca tadapi na bhavedeva karma, dvyaṇukādyanekadravyadravyābhūteḥ kriyānirviṣayataiva syāt . ārabdhadravyabhūtāvapi ca tadabhāvāllakṣaṇā- bhavati tadā caikyena stimitagaganavat tadekaṃ dravyaṃ niṣkriyatvād na kiñcidārabheta, tataścārambhābhāvāt tadapi na bhavedeva karma, karma hyārambhasvarūpaṃ kalpyate, tasya svarūpābhāvāt khapuṣpavadabhāvaḥ, tadabhāvād dvyaṇukādyanekadravyaṃ dravyaṃ na bhavet, tadabhūteḥ kriyānirviṣayataiva syāt, yadyanekadravyaviṣayā na bhavati ārambhābhāvādanekadravyatvānupapattereva aṇvākāśādyekadravyaviṣayāpi na bhavatyeva sā tvadiṣṭā asmadiṣṭakarmavilakṣaṇā teṣāṃ nityaikastimitagaganavadārambhābhāvāt, aguṇavato dravyasya guṇārambhāt karmaguṇā aguṇā akriyāścāsmanmatena tvanmatenāpi guṇādīnāṃ kriyātvāt kriyāyāśca dravyapradhānāyā niṣkriyatvādeveti kriyānirviṣayatā suṣṭhūcyate .

Linked texts (1)