Dvadasharanayacakra 6.52
Nyāyāgamānusāriṇī 6.52
- Language
- Sanskrit
6.52
evaṃ tāvat kriyā dravyaṃ nārabhata ityuktam . idānīṃ tvadiṣṭaṃ dravyaṃ ca bhavye pā॰ 5 . 3 . 104 rambhānārambhādibhedāccānyatvādevānyatvam, guṇakarmaṇāṃ tadabhūteḥ dravyebhyo viśeṣaḥ bhavatyeva bhavati dravyam ityayuktamiti vakṣyāmaḥ . katham ? abhyupetyāpyārabdhadravyaṃ kāraṇe kāryasyāsattvād varṇitavarṇitopapattivat kāraṇadravyebhyo'nyatvāt kāryadravyāṇāṃ na hi tadeva dravyaṃ bhavatīti . athavāyamapyapavādavidhiḥ --ārabdhadravyabhūtāvapi ca pūrvadravyebhyaḥ kāraṇabhūtebhyaḥ kāryabhūtānāmanyatvād guṇakarmatvādinā tasyaiva vā'bhāvād dravyasyeti . kiñca, lakṣaṇārambhānārambhabhedāccānyatvādevānyatvamiti, viśeṣaprakaraṇe kriyāvat vai॰ sū॰ 1 . 1 . 14 ityādi dravyalakṣaṇam, dravyāśrayī vai॰ sū॰ 1 . 1 . 15 ityādi guṇalakṣaṇam, ekadravyādi karmalakṣaṇam, itthaṃ lakṣaṇabhedād nānaiva dravyaguṇakarmāṇīti . dravyeṣvapyanārambhakebhyo gaganādibhyaḥ pṛthivyādyārambhakanānātvam, guṇānāmapi saṃyogavibhāgarūpādīnāmārambhakāṇāṃ vibhutvādyanārambhakebhyo nānātvam, karmaṇo'vayavidravyasaṃyogavibhāgārambhiṇo'nārambhakebhyo bhedaḥ, tadabhāvāt . teṣāṃ virodhāvirodhakāraṇakāryaprakaraṇakṛtaṃ ca nānātvamādigrahaṇāt . guṇakarmaṇāṃ tadabhūteriti dravyameva dravyaṃ bhavati, na guṇā na karmāṇi, guṇānāmaguṇākarmatvāt karmaṇaścāguṇākarmatvād dravyebhyo viśeṣaḥ . anāra anārabhyatvācca śabdasyetarebhyo viśeṣaḥ sāmānyādīnāṃ ca . tatastvaduktadravyasvarūpalakṣaṇabhavanānupapattirityubhayasyāpyabhāvaḥ . dravyādiṣaḍbhedasya saprabhedasyaiva bhāvaḥ . yaducyate yadayaṃ bhavati svayameva yadanena bhūyate sa evāsya bhāva iti naiṣa bhāvaḥ . anyenānyena bhūyate so'nya evāsya bhāvaḥ yena ca bhūyate so'pi cāsya bhāvaḥ . bhāve'pyubhayatā ubhayotsargāt, dvividho hi bhāvaḥ--svabhāvaḥ saṃbandhaśca . bhyatvāccākāśaguṇasya śabdasyetarebhyo viśeṣaḥ sāmānyādīnāṃ ceti sāmānyasya sāmānyaviśeṣāṇāmantyaviśeṣāṇāṃ cetarebhyo'nārabhyatvāt, samavāyasya cāśrayitve satyapi parasparataśca svāśrayasya svānurūpapratyayādhānahetutvādityevamādiviśeṣahetusadbhāvāt sarvamanyadeva .
Linked texts (1)
- Dvādaśāranayacakra — Mallavādin, Sanskrit